6. Hoe zit het met vaginal seeding bij een keizersnede?

Bij vaginal seeding of ‘microbirthing’ wordt de huid en mond van een baby direct na een keizersnede ingesmeerd met een gaasje dat de moeder tot voor de geboorte in haar vagina heeft gehad. Het idee is dat baby’s op deze manier belangrijk maternaal vaginaal microbioom toch in hun systeem krijgen en daarmee hun darmflora en weerstand een boost geven. Zo zou de kans op astma, eczeem en allergieën mogelijk verlaagd kunnen worden.

Er is relatief weinig onderzoek en bewijs dat vaginal seeding na een keizersnede hetzelfde effect op de darmflora van de baby heeft als een vaginale bevalling én de vraag is ook: is het klinisch relevant? Als in: zorgt een eventueel ‘beter’ microbioom ook voor betere uitkomsten voor deze baby’s?

Een stapje terug: het microbioom

Ons microbioom is gerelateerd aan onze gezondheid. Meer specifiek: de bacteriën die als eerste ons lichaam koloniseren (rondom de geboorte) spelen een rol bij het ontwikkelen van het immuunsysteem en het stofwisselingssysteem. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe & wanneer de eerste kolonisatie van bacteriën plaatsvindt: al ín de baarmoeder of op moment van geboorte. Zo zijn er onderzoeken waarbij bacteriën zijn gevonden in het vruchtwater, in het navelstrengbloed, op de placenta, de vliezen en in het meconium. Andere onderzoeken zetten hier vraagtekens bij. Het lijkt er (vooralsnog) op dat baby’s niet geheel steriel zijn in de baarmoeder.

Tijdens een vaginale baring komt de baby door de vagina en langs het perineum en ontvangt daar het vaginale & darm-microbioom van de moeder. Daarna ontwikkelt de darmflora van de baby zich verder door de inname van borstvoeding (dat ook bacteriën bevat, dus niet alleen door het huidcontact). Uiteindelijk speelt daarna nog veel meer een rol bij het ontwikkelen van het darmmicrobioom, maar dat valt buiten het doel van deze paragraaf.

Er zijn een aantal factoren die de eerste kolonisatie nadelig beïnvloeden:

• Keizersnede
• Ziekenhuisbevalling
• Kunstvoeding
• Antibiotica (bij moeder en/of kind)
• Vroeggeboorte
• Er is uiteraard nog meer, maar dit zijn de meest voorkomende factoren.

Impact keizersnede op de eerste kolonisatie

Wanneer we inzoomen op de impact van een keizersnede op de eerste kolonisatie, dan begint dat uiteraard bij dat de baby niet door de vagina wordt geboren. Het grootste verschil is dat baby’s geboren per keizersnede meer huidbacteriën in hun darmmicrobioom en minder ‘positieve bacteriën’ hebben. Studies laten zien dat tot 2 jaar na de geboorte het microbioom er anders uitziet dan na een vaginale geboorte. Wat hiervan precies het gevolg is, is niet helemaal duidelijk, maar vermoedelijk draagt dit bij aan een grotere kans op allergieën en immuunziekten. 

Het is (mij) niet duidelijk of er nog een verschil is tussen een geplande keizersnede of een ongeplande keizersnede en/of wel of niet gebroken vliezen ten tijde van de keizersnede. Eén onderzoek suggereert dat wanneer de vliezen gebroken zijn, er ook al uitwisseling van het microbioom van de moeder naar de baby plaatsvindt.

Microbioom seeding oftewel vaginal seeding

Er komt steeds meer aandacht om het verstoorde microbioom van baby’s na een keizersnede te herstellen door middel van ‘microbioom seeding’ of ‘vaginal seeding’. 

• Een klein onderzoek (Dominguez-Bello et al) liet zien dat baby’s geboren per keizersnede na vaginal seeding een microbioom hadden die meer leek op de baby’s die vaginaal geboren werden. Vaginal seeding werd gedaan door een steriel gaasje in de moeders vagina in te brengen vooraf aan de keizersnede. Na de keizersnede werd dit gaasje over het mondje, gezicht en rest van het lichaam geveegd. 
• Een wat groter onderzoek door Song et al bevestigde deze uitkomst: vaginal seeding herstelt het microbioom gedeeltelijk als in: het microbioom van de baby geboren per keizersnede lijkt na vaginal seeding meer op het microbioom van een vaginaal geboren baby.
• Het onderzoek van Wilson et al liet echter géén verschil in microbioom zien na vaginal seeding. Hun vermoeden is dat dit komt doordat ook het darmmicrobioom van de moeder, afgegeven door het perineum, een grote rol speelt in de eerste kolonisatie.
• Het gerandomiseerde onderzoek van Liu et al onder 117 baby’s, liet geen verschil in microbioom, groei en allergieën zien in de eerste twee jaar. Tegelijk werden er ook geen nadelige effecten gevonden: er was geen verschil in aantal infecties.
• Mueller et al deden een groot RCT waaruit bleek dat vaginal seeding bij een geplande keizersnede zorgde voor een toename in de (‘goede’) bacterie Lactobacillus crispatus in de ontlasting van baby’s. Echter mogelijk zijn er meerdere doses nodig voor een langdurig effect. In dit onderzoek werden ook geen nadelen van microbioom seeding gevonden: er waren niet meer infecties in die groep baby’s.
• In het onderzoek van Bogaert et al schrijven de onderzoekers (onder andere) dat borstvoeding het microbioom van de baby na een keizersnede helpt herstellen.

Mogelijk gevaarlijk?

De beroepsorganisaties van gynaecologen (zowel in Nederland, Engeland en de Verenigde Staten) adviseren om geen microbioom seeding te doen, omdat het onveilig of zelfs risicovol is. Het is mogelijk om met vaginal seeding juist (per ongeluk) ziekmakende bacteriën toe te dienen én het is niet altijd mogelijk om te weten welke bacteriën potentieel risicovol zijn. (Deze uitspraak is gebaseerd op een studie waarin 4 baby’s waren geïncludeerd.)

Daarentegen: als de baby vaginaal was geboren, waren deze bacteriën ook bij de baby terechtgekomen. Of volgens Lokugamage & Pathberiya (2019): “To unintentionally infer that the average vagina is dangerous could provoke feminist consternation”. Daarnaast valt te beargumenteren dat er wordt gemeten met twee maten: om een ‘positieve’ interventie zoals deze te doen, wordt er veel meer en zwaarwegend bewijs verwacht, dan bij veel andere interventies (denk aan bijvoorbeeld antibiotica toediening bij GBS, waarvan het bewijs erg wankel is).

Overigens werden vrouwen in de verschillende studies naar vaginal seeding eerst gescreend op pathogene bacteriën. 

Andere overwegingen:

• In de tijd dat het gaasje in de vagina is, zouden juist de ongewenste bacteriën kunnen groeien
• Vrouwen krijgen antibiotica bij een keizersnede, wat is de impact daarvan op hun microbioom?
• Is vaginal seeding klinisch relevant? Als in: dat het vaginal seeding het microbioom gedeeltelijk (positief) beïnvloedt, heeft dat ook (positieve) gevolgen voor de lange termijn?

Ouders hebben behoefte aan informatie over vaginal seeding. Het wegschuiven onder het mom van ‘risicovol’ is niet alleen ondermijnend, maar ook in strijd met het recht op informatie. De Amerikaanse beroepsvereniging voor gynaecologen (ACOG) erkent het belang van verder onderzoek naar mogelijke gezondheidsvoordelen van vaginal seeding, omdat met het stijgende aantal keizersnedes ook het aantal kinderen met luchtwegaandoeningen, eczeem en afweerproblemen is toegenomen. Zij adviseren desondanks om vaginal seeding nog niet in de praktijk toe te passen en raden artsen af om er aan mee te werken.

Het staat ouders vrij zelf een steriel gaasje vaginaal in te brengen en daarna vaginal seeding toe te passen bij hun baby. Het is dan wel verstandig dit vooraf met de artsen te bespreken, bijvoorbeeld omdat zij na de keizersnede het gaasje moeten verwijderen als dit zelf door mindere mobiliteit van de moeder niet lukt.