4.3 Wat zijn de gevolgen en uitkomsten van een navelstrengprolaps bij moeder en kind?
Een navelstrengprolaps heeft voornamelijk directe gezondheidsconsequenties voor de baby. Er wordt in de literatuur geen verschil in uitkomsten beschreven tussen een verborgen en een zichtbare navelstrengprolaps. De gevolgen voor de moeder zijn vooral indirect.
De gevolgen van een navelstrengprolaps voor het kind
Door de bedrukking van de navelstreng als gevolg van een navelstrengprolaps gaat een prolaps meestal samen met bradycardie bij de baby en/ of ernstige variabele deceleraties (ernstige tijdelijke daling van de hartslag). Dit leidt in veel gevallen tot hypoxie, een verminderde hoeveelheid zuurstof in de weefsels. Daarnaast leidt dit in veel gevallen ook tot asfyxie: een verminderde hoeveelheid zuurstof en verhoogde hoeveelheid koolstofdioxide. Hoe vaak dit precies gebeurt bij een uitgezakte navelstreng is niet bekend. Meer hierover lees je in de artikelen: Doptone en CTG tijdens de baby en pH-waarden na de geboorte.
Navelstrengprolaps is een ernstige complicatie met een mortaliteit van de baby van 83 tot 91 op 1000 kinderen (8,3% tot 9,1%) (Nakanishi et al., 2022; RCOG, 2014). Dit is een flinke daling ten opzichte van eerdere schattingen in het verleden (niet duidelijk wanneer precies), die tussen de 32 tot 42 op de 100 kinderen lag (32% tot 42%). Onderzoekers vermoeden dat deze afname te danken is aan de verbeterde beschikbaarheid van keizersnedes en vooruitgangen in reanimatie van de baby (Holbrook & Phelan, 2013; Lin, 2006).
Kinderen die worden geboren na een uitgezakte navelstreng worden waarschijnlijk vaker gereanimeerd omdat een lagere Apgar score wordt beschreven bij 21% van de kinderen, gemeten na 1 minuut en 7% van de kinderen, gemeten na 5 minuten (RCOG, 2014). De belangrijkste factoren die de uitkomst van navelstrengprolaps bepalen, zijn de zwangerschapsduur en de locatie van de prolaps, ofwel binnen of buiten het ziekenhuis (Sayed & Hamdy, 2018). Een navelstrengprolaps die buiten het ziekenhuis optreedt, is in de studie van Gilbert et al. (2018) geassocieerd met een 18 keer hoger sterfterisico. Hierbij is vertraging in het verplaatsen naar het ziekenhuis een belangrijke bijdragende factor (RCOG, 2014). Bevallen binnen een interval van 30 minuten na de diagnose navelstrengprolaps worden door meerdere onderzoeken in verband gebracht met verbeterde uitkomsten voor de baby (Pagan et al., 2020).
| Bij een navelstrengprolaps wordt alles op alles gezet om de baby zo snel mogelijk geboren te laten worden. Toch is het goed om te weten dat dit niet altijd direct kan, ook niet als een vrouw al in het ziekenhuis is. ’s Nachts of in het weekend is er in veel ziekenhuizen geen volledig OK-team continu aanwezig. De operatieteams (gynaecoloog, anesthesioloog, OK-medewerkers) zijn dan beschikbaar op oproep. Zij hebben gemiddeld ongeveer 20 minuten de tijd om naar het ziekenhuis te komen (of vanuit de slaapkamer ín het ziekenhuis te naar de OK te komen) en zich voor te bereiden op de operatie. Dat betekent dat er soms een korte vertraging kan zijn tussen het besluit voor een spoedkeizersnede en het moment waarop de operatie daadwerkelijk start. In de tussentijd houden de zorgverleners de baby nauwlettend in de gaten en nemen ze, indien nodig, maatregelen om de conditie van de baby te ondersteunen totdat de operatie kan plaatsvinden. Als er al twijfel is over de conditie van de baby, kan de gynaecoloog de keuze maken om alles alvast klaar te maken voor als er met spoed een keizersnede moet worden gedaan. Bij een occult (verborgen) prolaps kan dit het geval zijn. |
Premature baby’s en baby’s met een laag geboortegewicht lopen een hoger risico op complicaties en hebben twee keer zoveel kans om te overlijden (Lin, 2006). Het overlijden van deze baby’s lijkt vaak meer te maken te hebben met hun onderliggende gezondheidsproblemen en de vroeggeboorte die door de prolaps werd veroorzaakt, dan met de complicaties van de prolaps zelf (Boushra, Stone & Rathbun, 2023).
De gevolgen van een navelstrengprolaps voor de moeder
In tegenstelling tot de gevolgen voor het kind zijn de gevolgen voor de moeder bij een navelstrengprolaps vooral indirect:
- Het ondergaan van een spoedkeizersnede, met de daarbij horende nadelen. Voor meer informatie lees je het artikel: Sectio (keizersnede) hoofdstuk 5. wat zijn de mogelijke voor- en nadelen van een sectio?
- Mentale impact: er is geen onderzoek gedaan naar de mentale impact van een navelstrengprolaps, mogelijk omdat dit zo weinig voorkomt in de praktijk. Wel is er steeds meer wetenschappelijk onderzoek beschikbaar over bevallingstrauma in het algemeen. Omdat er bij een navelstrengprolaps sprake is van een spoedsituatie met een kans op ernstige gevolgen, is het risico op het ervaren van de bevalling als heftig of traumatisch daarmee vermoedelijk ook groter. Dit geldt voor de moeder, maar uiteraard ook voor de geboortepartner. Meer hierover lees je in het artikel: Bevallingstrauma.
