Hyperbilirubinemie betekent: een verhoogd gehalte bilirubine in het bloed.
We leggen het hele proces uit:
De levensduur van een rode bloedcel is 90-120 dagen. Dan worden verouderde rode bloedcellen afgebroken en nieuwe rode bloedcellen aangemaakt. Elke rode bloedcel bestaat voor ongeveer 1/3 uit hemoglobine. Bij de afbraak van rode bloedcellen in de milt (en dus de ook de afbraak van hemoglobine) komt ongeconjugeerde bilirubine vrij in de bloedbaan. Het ongeconjugeerde bilirubine gaat via de poortader naar de lever waar het omgezet wordt in geconjugeerde bilirubine in gal. In de darmen en nieren wordt geconjugeerde bilirubine door de daar aanwezige bacteriën middels oxidatie omgezet in urobilinogeen. Urobilinogeen kan worden uitgepoept of geplast en is verantwoordelijk voor de kleur die ontlasting en urine heeft. Een deel van het bilirubine wat via gal in de darmen terecht komt, wordt weer opnieuw opgenomen in de bloedbaan en gaat terug naar de lever (enterohepatische kringloop) (Semmekrot, et al., 2004). In principe is dit proces tussen productie en uitscheiden van bilirubine in balans.
Bilirubine bestaat dus in twee vormen in het lichaam:
- Ongeconjugeerd bilirubine
Komt vrij bij de afbraak van rode bloedcellen en is niet in water oplosbaar. Ongeconjugeerde bilirubine bindt zich aan albumine (eiwitten), het kan in deze vorm niet door het lichaam kan worden uitgescheiden en is in hoge mate giftig voor het lichaam. - Geconjugeerd bilirubine
Nadat de bilirubine in de lever is omgezet naar deze vorm, is de bilirubine in water oplosbaar waardoor het uitgescheiden kan worden via urine en ontlasting.
Bilirubine metabolisme in beeld door Sieben Medical Art ©
Bij pasgeborenen verloopt dit proces nog niet optimaal waardoor een teveel aan bilirubine kan ontstaan: hyperbilirubinemie. Dit uit zich onder andere in geelzucht (icterus). Bij geelzucht verkleurt de huid geel door het overschot aan bilirubine, maar ook de slijmvliezen en het oogwit kunnen geel kleuren. Hyperbilirubinemie wordt ook wel omschreven als icterus neonatorum.
Icterus treedt meestal op tussen de tweede en vijfde dag na de geboorte, kan daarna nog ongeveer vier dagen stijgen en herstelt vaak vanzelf binnen een week. Hyperbilirubinemie kan verschillende oorzaken hebben en is in de meeste gevallen fysiologisch verschijnsel (normaal/natuurlijk) waar alle pasgeborene in mindere of meerdere mate mee te maken krijgen (Mitra & Rennie, 2017). Hansen et al (2018) beschrijft in hun onderzoek dat bilirubine de groei van GBS stopt. Bilirubine is ook bekend als antioxidant die heilzaam blijkt te zijn bij shock veroorzaakt door sepsis. Mogelijk helpt het fysiologisch geelzien van een baby juist in het beschermen tegen een infectie door GBS, meer daarover lees je in het artikel Groep B Streptokokken (GBS).
Hyperbilirubinemie heeft meerdere oorzaken
- Ductus venosus: In de eerste dagen na de geboorte is de ductus venosus nog niet geheel gesloten waardoor de lever gedeeltelijk wordt overgeslagen in de bloedcirculatie. De capaciteit van de lever is daardoor beperkt (want wordt niet optimaal doorbloed) waardoor het proces van bilirubine omzetten niet optimaal verloopt;
- Rijpheid lever: de enzymen in de lever zijn de eerste dagen nog niet optimaal in werking. Het enzym glucoronlytransfase is nog onvoldoende werkzaam, terwijl juist dit enzym de lever helpt om bilirubine om te zetten naar geconjugeerde bilirubine zodat het kan worden uitgescheiden;
- Verhoogde afbraak hemoglobine: in de baarmoeder heeft de baby een andere soort hemoglobine: HbF. Dit heeft een hogere affiniteit voor zuurstof. Na de geboorte neemt de baby zuurstof op via de eigen longen en is HbF niet meer nodig. Dit wordt afgebroken en vervangen door HbA: een andere vorm van hemoglobine. Hierdoor is er tijdelijk een verhoogde afbraak van hemoglobine waardoor er meer bilirubine vrij komt in het bloed van de pasgeborene;
- Invloed darmen op enterohepatische kringloop: Het spijsverteringssysteem van een pasgeborene is nog niet helemaal rijp. Om de rijping van darmen op gang te brengen, heeft de pasgeborene voeding nodig zodat ook zuig- en slikbewegingen gemaakt kunnen worden. Daarnaast wordt bij een pasgeborene geconjugeerd bilirubine makkelijker terug omgezet naar ongeconjugeerd bilirubine, dat opnieuw aan de lever wordt aangeboden, waardoor de lever meer bilirubine moet verwerken. Omdat een goede darmpassage de invloed van de enterohepatische kringloop vermindert, is het belangrijk dat de baby vlot meconium loost (Hankes Drielsma, 2008).
Oorzaken hyperbilirubinemie in beeld door Sieben Medical Art ©
In de bovenstaande paragraaf werd uitgelegd wat hyperbilirubinemie is en waarom het voorkomt. Het geelzien bij baby’s komt bijna bij elke pasgeborene in mindere of meerdere mate voor en is meestal geen probleem. In de volgende paragraaf wordt besproken wanneer hyperbilirubinemie wel problematisch kan zijn.