Zowel tijdens de zwangerschap als de baring en na de geboorte vindt de bloedtoevoer- en afvoer als volgt plaats: zuurstof- en voedingsstofrijk bloed gaat vanuit de placenta via de ader (vene) naar de baby. Via de slagaders (arteriën) komt het bloed met koolstofdioxide en afvalstoffen vanuit de baby weer terug naar de placenta. Om informatie te verkrijgen over de conditie van de baby, kan na de geboorte uit de navelstreng arterieel en veneus bloed afgenomen worden, dit wordt ook wel navelstrengbloed genoemd. De term navelstrengbloed is in deze misleidend: het is bloed wordt uit de navelstreng gehaald, maar het bloed is van de baby.
Hoe wordt een navelstrengbloedgasanalyse uitgevoerd?
Na de geboorte wordt er in de meeste gevallen vlot / direct afgenaveld en bloed afgenomen uit een arterie en uit de vene van de navelstreng. Het tijdstip en de methode waarop navelstrengbloed wordt afgenomen kan de resultaten van de bloedgasanalyse beïnvloeden, maar hoe groot deze invloed is en de klinische relevantie van deze veranderingen hangt af van verschillende factoren.
Zo snel mogelijk?
Volgens diverse onderzoekers moet het bloed worden afgenomen uit een navelstreng die zo snel mogelijk na de geboorte is afgeklemd en/of doorgeknipt. De reden hiervoor is dat een aanhoudende uitwisseling van bloed tussen baby en placenta de resultaten kan veranderen, waardoor deze niet goed interpreteerbaar en minder betrouwbaar worden (Armstrong & Stenson, 2007;Valero, J., et al, 2012).
Onderzoek laat zien dat uitgestelde afname (na 1 minuut) van arterieel navelstrengbloed, het zuur-base-evenwicht significant beïnvloedt (verlaging pH en BSE, verhoging pO2, pCO2 en lactaat). Dit komt vermoedelijk doordat de baby met asfyxie CO2 afgeeft aan de placenta vanwege ‘hidden acidose’. Door de beperkte circulatie tijdens de baring vond er vaatvernauwing plaats in de organen en perifere weefsels van de baby, waardoor zure metabolieten (waaronder CO2) zich ophoopten. Wanneer de baby begint te ademen, herstelt de doorbloeding van de organen en de perifere weefsels zich. De opgehoopte metabolieten (waaronder CO2) stromen in de centrale circulatie en kunnen na enkele seconden worden gedetecteerd in het navelstrengbloed (Mokarami et al., 2013; Giovanni et al., 2020).
Los van het moment van afname, is het moment van analyse ook nog van invloed, omdat anaerobe glycogenolyse in het bloedmonster kan leiden tot onder andere een verlaging van de pH-waarden en stijging van het lactaatgehalte. Deze veranderingen kunnen binnen 15 minuten al plaatsvinden en zijn sterker wanneer de bloedmonsters op kamertemperatuur worden bewaard (White, C.R.H., et al., 2012). Om dit proces te vertragen, kunnen de bloedmonsters gekoeld bewaard worden totdat de analyse wordt uitgevoerd (van den Berg & Aarnouds, 2016). Echter deze onderzoeksresultaten suggereren dat de analyse zo snel mogelijk na de bevalling moet worden uitgevoerd voor de meest betrouwbare resultaten.
Navelstreng (kort) uit laten kloppen
Maar er zijn ook onderzoeksresultaten die daar minder hard voor pleiten. Alle onderzoeken tonen aan dat het moment van bloedafname, wel of niet afnavelen én het tijdstip van uitvoeren van de analyse van invloed zijn, maar sommige onderzoekers geven hierbij aan dat deze verschillen, ook al zijn ze statistisch significant, over het algemeen klein en bovenal niet klinisch relevant zijn (Fan, I., et al., 2022; Valenzuela & Guijarro, 2006).
Vertraagd afnavelen (wachten tot de navelstreng uitgeklopt is of in ieder geval 2 minuten afwachten met afnavelen) kan de zuur-baseparameters en lactaatwaarden veranderen in vergelijking met direct afnavelen, maar de meeste veranderingen die optreden zijn niet relevant, behalve een hogere arteriële pO2 (De Paco, C., et al., 2011). Ook het uitstellen van de analyse tot 1 á 2 uur na afname zou pH, pCO2 en pO2 in dermate weinige mate beïnvloeden waardoor onderzoekers aangeven dat de resultaten na vertraagde analyse nog steeds klinisch relevant zijn. (Na 1 uur gemiddelde pH daling van 0.021 bij kamertemperatuur en 0.016 gekoeld en gemiddelde lactaat stijging van 0.896 bij kamertemperatuur en 0.512 gekoeld. Resultaten wel bij ongecompliceerde vaginale baringen, dus niet goed te zeggen of dit bij baringen waar asfyxie wel speelt dezelfde resultaten geeft, Fan, I., et al., 2022)
Afname zonder doorknippen van de navelstreng
Tot slot zijn er ook onderzoekers die pleiten voor snelle bloedafname na de bevalling, maar dan zonder af te navelen, omdat hierbij geen significante verschillen werden gevonden en de nauwkeurigheid van de analyse dus niet werd beïnvloed (Di Tommaso, et al., 2014).Voor het betrouwbaar bepalen van de navelstrengbloedgasanalyse, moet volgens onderzoekers Armstrong & Stenson het bloed worden afgenomen uit een navelstreng, die zo snel mogelijk na de geboorte is afgeklemd en/of doorgeknipt. De reden hiervoor, is dat een aanhoudende uitwisseling van bloed tussen baby en placenta de resultaten kan veranderen, waardoor deze oninterpreteerbaar en minder betrouwbaar worden (Armstrong & Stenson, 2007). Er zijn echter onderzoekers die hier een andere mening over hebben.
Resultaten
Aan de hand van dit bloed van de baby uit de navelstreng kunnen enkele resultaten worden bepaald, namelijk:
- Zuurgraad (pH): in geval van zuurstoftekort (zoals bij asfyxie) vindt anaerobe verbranding plaats. Bij deze verbranding komt zuur vrij, waardoor het bloed zuur wordt. De zuurgraad van het bloed (pH) zegt dus iets over de ernst van het zuurstoftekort (waarbij de veneuze pH-waarde vaak hoger is dan de arteriële). In de meeste gevallen spreken we van asfyxie bij een pH-waarde lager dan 7.00 bij de geboorte. Bovendien worden grote verschillen tussen de veneuze en arteriële pH van het navelstrengbloed geassocieerd met een lager risico op verdere complicaties bij de baby (omdat in dat geval een effectievere gasuitwisseling heeft plaatsgevonden via de placenta), terwijl kleine verschillen tussen de veneuze en artertiële pH (waarbij in dit geval beide laag zijn) juist kunnen wijzen op een hoger risico (Sundberg, T-M., et al., 2023);
- Koolzuurspanning (pCO2): de hoeveelheid kooldioxide die is opgelost in het bloed. Hoe zuurder het bloed, hoe hoger de pCO2.
- Referentiewaarde 4,7-6,4 kPA (of 35-48 mmHg);
- Zuurstofspanning (pO2): de hoeveelheid zuurstof die is opgelost in het bloed.
- Referentiewaarde 10.0-13.3 kPA (of 75-99 mmHg);
- Base Excess (BSE): het overschot aan base dat in het bloed aanwezig is. Het gaat hierbij om een berekening die kijkt naar de hoeveelheid base die aan een liter bloed moet worden toegevoegd om de pH naar 7.40 te brengen. Hoe lager de Base Excess, hoe sterker de mate van verzuring.
- Referentiewaarde -2 tot +2 mmol/L;
- Lactaat: zuurrest van melkzuur, het eindproduct uit glucosemetabolisme onder zuurstofarme omstandigheden (anaerobe glycolyse). Lactaatniveaus in navelstrengbloed worden door sommige onderzoekers juist als specifieker dan pH beschouwd bij het voorspellen van ongunstige uitkomsten voor de baby (Badmus, O.M., et al., 2024).
- Referentiewaarde 0,5-1,7 mmol/L (De Bernardo et al., 2020).
Bepaling van bovenstaande waarden vindt plaats met behulp van een bloedgasanalyse-apparaat, dat in de meeste gevallen op de verloskunde-afdeling of in het laboratorium van het ziekenhuis staat. De navelstrengbloedgasanalyse wordt in sommige ziekenhuizen bij elke baring ingezet en in andere ziekenhuizen alleen op indicatie. Meer daarover lees je in de paragraaf Hoe wordt de navelstrengbloedgasanalyse nu ingezet in Nederland en wat is de meerwaarde?
Navelstrengbloedgasanalyse in beeld door Sieben Medical Art ©
