7. Wat zijn de nadelen van antibioticaprofylaxe?

Antibioticaresistentie

Opvallend is dat antibiotica in het beleid rondom GBS wordt ingezet als profylaxe, waar antibiotica bedoeld is voor het behandelen van een bestaande infectie. 

Wickham (2019) schrijft in haar boek dat één van de consequenties van screenen en behandelen met antibiotica vanwege een risico op ziekte (niet vanwege een daadwerkelijk aanwezige ziekte) kan leiden tot een gebrek aan effectieve antibiotica in de toekomst, en dat kinderen die daadwerkelijk ziek zijn in de toekomst mogelijk niet meer behandeld kunnen worden.

Zij doelt hierin op de toename van antibioticaresistentie. Primaire oorzaak van antibioticaresistentie is het onnodige gebruik van antibiotica; zowel bij mensen als bij dieren (waar antibiotica nog weleens worden ingezet om groei te bevorderen). Mettertijd kunnen bacteriën zich genetisch aanpassen waardoor zij ongevoelig raken voor antibiotica. Het RIVM schrijft er hier meer over.

Een Canadees onderzoek laat zien dat GBS goed reageert op penicilline, maar resistentie tegen erytromycine en clindamycine is gegroeid van 3,8% naar 36% en 2,7% naar 33% (Barcaite, 2008; Teatero et al., 2017).

Nadelen voor de moeder

• Bijwerkingen (Farmacotherapeutisch Kompas)
  Ieder medicijn heeft bijwerkingen, die van benzylpenicilline zijn:
  • Vaak (1-10%): candidiasis. Misselijkheid, diarree. Positieve directe antiglobulinetest, fout-positieve resultaten bij: testen voor de bepaling van eiwit in de urine (van belang omdat deze test wordt gebruikt bij bepalen van aanwezigheid pre-eclampsie!), niet-enzymatische testen voor het aantonen van glucose in de urine, urobilinogeen.
  • Soms (0,1-1%): braken, glossitis, stomatitis.
  • Zelden (0,01-0,1%): allergische reacties zoals: urticaria, angio-oedeem, anafylactische reactie (incl. shock) en anafylactoïde reacties (astma, purpura, maag-darmklachten), erythema multiforme, exfoliatieve dermatitis, koorts, gewrichtspijn. Nefropathie, interstitiële nefritis.
  • Zeer zelden (< 0,01%): hemolytische anemie, leukopenie, agranulocytose, trombocytopenie.
  • Hier vind je andere bijwerkingen die zijn gemeld.
    
• Allergische reactie
  Een allergische reactie en specifiek een anafylactische shock zijn zeldzaam, maar wel mogelijk. In het Verenigd Koninkrijk is de incidentie van anafylactische shock bij de moeder 1.6 per 100.000: het kwam voor bij 37 moeders in 3 jaar tijd, waarvan 11 gerelateerd aan penicilline en 1 direct gerelateerd is aan GBS-profylaxe (Seedat et al., 2019).
• Candida-infectie (spruw)
  Moeders die blootgesteld zijn aan antibioticaprofylaxe durante partu hebben meer kans op het ontwikkelen van spruw / een candida-infectie: OR 2.1 (Dinsmoor et al., 2005). Het is ook een gemelde bijwerking die vaak (1-10%) voor komt volgens het Farmacotherapeutisch Kompas.

Verstoring microbioom baby

Het microbioom bestaat uit triljoenen bacteriën, schimmels, virussen, gisten en parasieten. Het ontstaan van het microbioom begint in de baarmoeder, waarbij de baby in kleine hoeveelheden wordt blootgesteld aan het microbioom van de moeder door het vruchtwater. Het belangrijkste moment van de start van het microbioom is de vaginale geboorte en daarna huid-op-huid contact en borstvoeding.

Het microbioom is essentieel voor het ontwikkelen van het immuunsysteem en daarmee voor de gezondheid op lange termijn. Antibioticaprofylaxe tijdens de baring beïnvloedt dit op verschillende manieren:

• Samenstelling microbioom
  Azad et al. (2017) onderzocht bij 198 baby’s de samenstelling van het microbioom door bij 3 en 12 maanden ontlastingonderzoek te doen. Daaruit bleek:
  • Bij 3 maanden was er een zichtbaar verschil tussen baby’s waarbij antibioticaprofylaxe tijdens de baring was toegediend en baby’s waarbij dit niet was toegediend: het microbioom was minder ‘rijk’, er waren minder gunstige bacteriën aanwezig en meer ongunstige bacteriën aanwezig.
  • Na 12 maanden was dit verschil veel minder groot, alhoewel bij kinderen die de eerste 3 maanden níet exclusief borstvoeding hadden gehad, dit verschil blijvend leek.
• De systematische review van Zimmerman & Curtis (2020) vond het volgende verschil:
  • Minder diversiteit aan bacteriën, specifiek minder Bifidobacteriaceae na blootstelling aan antibioticaprofylaxe tijdens de baring;
  • Relatieve overvloed aan proteobacteria na blootstelling aan antibioticaprofylaxe tijdens de baring.
• Wat de impact van deze uitkomsten is op de lange termijn, is niet duidelijk, omdat dat in deze onderzoeken niet onderzocht is.
• Auto-immuunziekte
  In het onderzoek van Anoinen et al (2024) onder 9733 baby’s waarbij tijdens de baring penicilline was toegediend, werd gezien dat dit verband hield met het ontstaan van auto-immuunziekten (adjusted hazard ratio 1.28). Dit verschil was niet significant voor coeliakie en diabetes mellitus type 1, maar wel voor reumatoïde aandoeningen.
• Astma & allergie
  Wanneer een baby na de baring antibiotica toegediend krijgt, is dit gerelateerd aan meer allergieën en een grotere kans op astma op latere leeftijd. Of dit ook geldt voor antibioticaprofylaxe tijdens de baring, is niet goed onderzocht.
• Meer kans op latere bacteriële infectie
  Blootstelling aan antibioticaprofylaxe tijdens de baring gerelateerd aan een infectie bij baby’s door amoxicillineresistente E colibacterie. Daarnaast vonden Glasgow et al (2007) en Ashkenaxi-Hoffnung et al. 92011) dat antibioticaprofylaxe tijdens de baring de kans op een latere bacteriële infectie vergrootte.
• Overgewicht
  Cai et al. (2017) vond een positieve associatie tussen overgewicht bij kinderen en antibioticaprofylaxe tijdens de baring.

Door gebrek aan onderzoek zijn veel lange termijneffecten van antibioticaprofylaxe tijdens zwangerschap en baring bij de baby onbekend.

Baring dient in het ziekenhuis plaats te vinden

Op de meeste plekken in Nederland kan de baring wel in de eerstelijn plaatsvinden, maar met een plaatsindicatie voor het ziekenhuis (BD). Oftewel: het kiezen voor antibioticaprofylaxe beïnvloedt de keuzevrijheid voor de plaats van bevallen en daarmee mogelijk ook andere uitkomsten voor moeder en kind. Zoals in het artikel Thuisbevalling is te lezen, is een thuisbevalling veiliger voor de moeder in vergelijking met een poliklinische bevalling en voor de baby even veilig.