1. Wat is de Groep B Streptokok (GBS) en wat is het probleem?
De Groep B Streptokok (GBS) is een bacterie die veel mensen bij zich dragen. De bacterie is onderdeel van het microbioom en wordt onder andere gevonden in de vagina en in het spijsverteringskanaal: meestal in het rectum, maar GBS kan ook in de keel of mond aanwezig zijn. Er zijn tien verschillende serotypen GBS, die als volgt gecategoriseerd zijn: Ia, Ib en II tot IX.
Gemiddeld genomen draagt 18% van de wereldbevolking de Groep B Streptokok bij zich (Russell et al., 2017), maar van land tot land kan de prevalentie verschillen. De percentages onder zwangeren wereldwijd lopen uiteen van 1,8% tot 60,3%, waarbij de meeste onderzoeken uitkomen op percentages tussen de 15% en 25% (Wickham, 2019: onderzoeken uit 2001-2015). Onderzoek naar waarom dit zo verschilt (zelfs ook binnen een land) laat zien dat GBS vaker gevonden wordt bij zwarte vrouwen, vrouwen met een hoog BMI, zorgverleners en vrouwen die wonen in een land met een hogere temperatuur & luchtvochtigheid (Stapleton et al., 2005; Dadvand et al., 2011). De onderzoeken zijn te beperkt om conclusies uit te trekken, zo kunnen wellicht leefstijl en andere omgevingsfactoren een belangrijke rol spelen. Ook speelt de manier van testen mee én is de aanwezigheid van GBS niet definitief: GBS komt en gaat. Daarover lees je meer in paragraaf 4 Screenen op GBS in de zwangerschap.
Het RIVM benoemt dat 20% van de Nederlandse zwangeren GBS bij zich draagt, waarbij de bron niet te herleiden is (RIVM, z.d.). Het enige onderzoek naar Nederlandse zwangeren laat een prevalentie van 14% onder zwangeren tussen de 34-37 weken zien, waarbij alleen GBS in de vagina (en niet in het rectum) is getest (Tajik et al., 2014).
Als zo’n relatief grote groep mensen GBS bij zich draagt, is GBS dan mogelijk functioneel? Daar is zeer weinig onderzoek naar gedaan. Mogelijk heeft GBS een nuttige rol of is de aanwezigheid van GBS juist een teken van disbalans (of allebei).
Wat is het probleem bij GBS?
Meestal leidt de aanwezigheid van GBS niet tot klachten of ziekte. GBS kan leiden tot een infectie wanneer het immuunsysteem (nog) niet optimaal werkt, zoals bij jonge baby’s, oude mensen en mensen met een chronische ziekte.
Het is niet duidelijk waarom bij sommigen de aanwezigheid van GBS leidt tot een infectie en bij het overgrote deel van de baby’s / mensen niet. Wel is bekend dat niet ieder GBS serotype (van de tien) leidt tot een infectie. Zo blijkt uit het onderzoek van Slotved et al. (2015) dat GBS serotype IX het meest (21% van alle positieve testen) voorkomt bij Deense barende vrouwen, maar niet gerelateerd is aan het ontstaan van een infectie bij een pasgeboren baby.
GBS kan bij de zwangere vrouw leiden tot:
- Een urineweginfectie
1-2% van de urineweginfecties in de zwangerschap wordt veroorzaakt door GBS. - Vroeggeboorte
Verschillende onderzoeken spreken over een relatie tussen vroeggeboorte en de aanwezigheid van GBS (soms vaginaal, soms in de urine). Het systematische review van Valkenburg – van den Berg et al. (2009) toont echter geen causaal verband aan: dat betekent dat er geen bewijs is dat de aanwezigheid van GBS direct kan leiden tot vroeggeboorte. Wel is er sprake van correlatie: bij een vroeggeboorte wordt vaker GBS gevonden bij moeder en/of kind. - Overlijden van de baby tijdens de zwangerschap (IUVD)
Wanneer in onderzoeken wordt gesproken over een grotere kans op IUVD wanneer GBS aanwezig is bij de zwangere, wordt vrijwel altijd verwezen naar het onderzoek van Seale et al. (2017). Uit dit onderzoek valt niet te concluderen dat er sprake is van een causaal verband: dat betekent dat er geen bewijs is dat de aanwezigheid van GBS kan leiden tot overlijden van de baby tijdens de zwangerschap. Wel is er sprake van een correlatie: bij overlijden van een baby tijdens de zwangerschap wordt vaker GBS gevonden bij moeder en/of kind. - Een infectie post-sectio
3% van de infecties na een keizersnede (aan bijvoorbeeld de wond of een endometritis) worden veroorzaakt door GBS. - Maternale sepsis
Alhoewel zeldzaam, kan GBS ook leiden tot sepsis bij de zwangere / kraamvrouw. In hoge inkomenslanden komt dit bij 3,8 op de 10.000 vrouwen voor (Hall et al., 2017)
Bij een pasgeboren baby kan GBS leiden tot:
- Early-onset neonatale infectie (EOGBS): een infectie met GBS in de eerste 6 dagen postpartum.
De prevalentie in Nederland was in 1999-2001:- Bewezen infectie: 0.36 per 1000 levendgeborenen, dus 0,036%
- Vermoedelijke infectie: 1.4 per 1000 levendgeborenen, dus 0,14% (Trijbels-Smeulders et al., 2007).
- De richtlijn vat dit samen als 2 per 1000 levendgeborenen (dus 0,2%), daarbij worden dus de bewezen en vermoedelijke infecties samengenomen en wordt dit afgerond naar boven (NvK, 2019).
- Recentere cijfers zijn niet vindbaar, de richtlijn verwijst ook naar het onderzoek van Trijbels-Smeulders et al., 2007.
- Late-onset neonatale infectie: een infectie met GBS vanaf 7 dagen tot 3 maanden postpartum.
De prevalentie in Nederland van een bewezen late-onset infectie is 0.14 per 1000 levendgeborenen, dus 0,014% (Trijbels-Smeulders et al., 2007).
In de volgende paragraaf wordt de early-onset neonatale infectie uitgebreid toegelicht, omdat het screenen en behandelen van GBS bij zwangeren in Nederland is gericht op het mogelijk voorkomen van EOGBS. Het screenen en behandelen van zwangeren heeft geen invloed op het aantal late-onset neonatale infecties.
