Hands-on: een hands-on benadering houdt in dat de zorgverlener zijn of haar handen gebruikt om het perineum en/of het hoofd van de baby te ondersteunen.
Hands-off: een hands-off benadering houdt in dat de zorgverlener het perineum en/of het hoofd van de baby niet aanraakt.
In de onderzoeken kunnen de definities hiervan uiteenlopen, zoals uit het onderzoek Begley et al. (2018) blijkt, waarbij 50% van de verloskundigen zegt ‘hands-off’ te zijn, maar op indicatie soms wel kiezen voor een hands-on benadering.
- Een studie van Huang et al. (2020) vond geen verschil in tweede-, derde- en vierdegraadsrupturen tussen hands-off en hands-on. Wel zagen zij een relatie tussen hands-off en minder gezette episiotomieën en hogere percentages van een intact perineum.
- Pierce-Williams (2019) vond bij hands-off minder derdegraadsrupturen (0,7% bij hands-off tegenover 2,6% bij hands-on) en minder episiotomieën (9,8% bij hands-off tegenover 13,6% bij hands-on).
- Een Australisch retrospectief onderzoek onder 26.393 vrouwen vond geen verschil tussen hands-off en hands-on begeleiden van de geboorte bij nullipara. Bij multipara werd vaker een ernstige ruptuur gezien bij hands-on begeleiding (Lee et al., 2018).
- De Cochrane-review van Aasheim et al. (2017) laat zien dat 1% van de vrouwen bij hands-off een derde- of vierdegraadsruptuur oploopt, in vergelijking met 1,5% van de vrouwen bij hands-on beleid. Echter is de kwaliteit van de onderzoeken waar dit op gebaseerd is, volgens de onderzoekers erg laag.
- Een badbevalling is vaak hands-off en in paragraaf 7.2 is te lezen dat daarbij mogelijk iets meer kans is op eerste- en tweedegraadsrupturen, maar minder derde- en vierdegraadsrupturen. Het warme water speelt daarin vermoedelijk ook een rol.
Er zijn ook studies die kijken naar een combinatie van interventies waar ‘hands-on’ een onderdeel van is:
Perineal bundle
Het toepassen van warmtekompres, hands-on geboorte van het hoofd, episiotomie alleen op indicatie en dan medio-lateraal, rectaal onderzoek na de geboorte voor vaststellen van de mate van de ruptuur.
- In Australië en sommige plekken in de VK wordt deze ‘perineal bundle’ toegepast.
- Volgens Gurol-Urganci et al. (2020) nam de kans op een derde- of vierdegraadsruptuur met deze perineal bundle af van 3,3% naar 3,0%. Volgens de onderzoekers is de vraag in hoeverre deze daling relevant is.
- Daarnaast kan hands-on begeleiding juist leiden tot een stijging in het aantal episiotomieën, zoals eerder in deze paragraaf benoemd.
- Tegelijk vereist het uitvoeren van deze perineal bundle een (semi)-rugligging, wat juist kan leiden tot vaker abnormale harttonen, mogelijk juist meer kans op een ernstige ruptuur en meer kans op een kunstverlossing (Gurol-Urganci et al., 2013).
- Er is niet gekeken naar hoe vrouwen deze methode ervaren, terwijl dit belangrijk is in het kiezen voor een interventie.
Noorse/Finse methode
Een goede communicatie tussen zorgverlener en barende, de handgreep (druk uitoefenen op het hoofd om de geboorte te vertragen, caput langzaam geboren te laten worden, door niet te persen, perineum samendrukken of het kanten van het hoofd met de middelvinger handmatig bevorderen), zicht op het perineum in de laatste fase van de baring in een (half)liggende baringshouding en de mediolaterale episiotomie op indicatie en de mediane episiotomie vermijden.
- In een Noorse retrospectieve studie leidt het gebruik van deze methode tot een afname van derde- en vierdegraadsrupturen van 4% naar 1,8% (Laine et al., 2012). Echter is er veel op te merken aan deze studie.
- Alle onderzoeken naar deze methode zijn onderzocht door te kijken naar de resultaten voor en na de training. Deze vorm van onderzoek is niet geschikt om een causaal verband aan te tonen (Seijmonsbergen-Schermers et al., 2019). Daarnaast leidt dit mogelijk tot het Hawthorne-effect: het effect van bewustwording van een probleem door onderzoek of training. Het zou dus kunnen dat het positieve effect niet door de ingreep zelf komt, maar door het feit dat er aandacht voor is.
- Het aantal episiotomieën stijgt in de meeste studies naar de Noorse/Finse methode (Seijmonsbergen-Schermers et al., 2019).
- Ook hier wordt de ervaring van de vrouw niet meegenomen (waarbij ook in het perineum ‘geknepen’ wordt).
- De Noorse/Finse methode negeert het bewijs dat er wél is voor het voorkomen van derde- en vierdegraadsrupturen: het warmtekompres en mogelijk de baringshouding.
- De nadelen van de (half)liggende houding én het gebrek aan keuzevrijheid van de baringshouding worden niet meegenomen.
- Nederlandse onderzoekers roepen op tot het invoeren van meer vrouwvriendelijke maatregelen, omdat de Noorse methode, volgens de Nederlandse onderzoekers, meer nadelen heeft dan voordelen (Seijmonsbergen-Schermers et al., 2019).
In het onderzoek naar hands-on versus hands-off begeleiding van de geboorte van de baby, is vooral gekeken naar de meetbare uitkomsten (mate van ruptuur en episiotomie), maar is ervaring van de vrouw vaak niet meegenomen.
