3. Welke complicaties kunnen er ontstaan door een parvovirus B19-infectie in de zwangerschap?
Bij verreweg de meeste zwangeren verloopt een infectie met parvovirus B19 zonder complicaties. Net zoals bij niet-zwangeren, kan een infectie bij een zwangere leiden tot aan aplastische crisis als de zwangere een onderliggende ziekte heeft (zoals chronische anemie, HIV-infectie of een andere aandoening van het immuunsysteem). In een extreem zeldzaam geval kan myocarditis optreden.
In verreweg de meeste gevallen (84%) lost een infectie bij de baby spontaan en zonder complicaties op (LCI, 2000; Dittmer et al. 2024). Een infectie in de eerste maand van de zwangerschap heeft vermoedelijk geen effect op de baby. (Leids Universitair Medisch Centrum).
Om te begrijpen waarom een infectie met het parvovirus B19 kan leiden tot complicaties bij een baby, volgt hier een korte uitleg over de productie van rode bloedcellen bij de ongeboren baby:
- Tussen de 9 en 24 weken zwangerschap vindt de aanmaak van onder andere rode bloedcellen, voornamelijk plaats in de lever van de baby.
- In het tweede trimester (ongeveer week 13 t/m 27) stijgt het aantal rode bloedcellen het sterkst: ongeveer dertigmaal zo veel. De levensduur van de rode bloedcellen is dan nog relatief kort. Daardoor is de baby het meest kwetsbaar voor problemen rondom de productie van rode bloedcellen in het tweede trimester.
- In het derde trimester neemt het beenmerg de productie van rode bloedcellen over, waardoor de levensduur van de rode bloedcellen toeneemt. De baby is hierdoor minder kwetsbaar voor problemen rondom de productie van rode bloedcellen én de foetale afweer werkt in dit trimester beter (Dittmer et al., 2024).
Het parvovirus B19 kan dus de levensduur van rode bloedcellen verkorten en kan myocarditis veroorzaken (Giorgio, 2010; Dittmer et al., 2024). Dit kan leiden tot een aantal complicaties bij de (ongeboren) baby. Deze complicaties kunnen ontstaan wanneer de infectie vóór 20 weken zwangerschap plaatsvond. Er zijn wel complicaties gevonden na 20 weken zwangerschap, maar de (start van de) infectie vond in deze gevallen voor 20 weken zwangerschap plaats (Enders et al., 2004).
Onderstaande complicaties worden gezien bij de 9% van de baby’s waarbij de infectie ernstig verloopt als de moeder geïnfecteerd is met het parvovirus B19:
Verliesgeboorte* vóór 20 weken zwangerschap
Een parvovirus B19-infectie tijdens de zwangerschap kan leiden tot een verliesgeboorte* in de eerste 20 weken van de zwangerschap. Dit wordt gezien bij ongeveer 9% (Miller et al., 1998) tot 11% (Enders et al., 2004) van de zwangeren die een parvovirus B19-infectie kregen tijdens de zwangerschap.
*Verliesgeboorte is een verzamelterm om elke vorm van verlies in zwangerschap, bevalling en kraamtijd te omschrijven. In dit geval gaat het om een miskraam of overlijden van de baby in de zwangerschap. Meer over verliesgeboorte kun je lezen in het artikel: Verliesgeboorte.
Verliesgeboorte* na 20 weken zwangerschap
Zoals eerder genoemd treden de meeste complicaties op vóór 20 weken zwangerschap. Complicaties kunnen wel na 20 weken zwangerschap optreden, maar zijn dan gerelateerd aan een infectie die plaatsvond vóór 20 weken zwangerschap. In een onderzoek onder 1018 zwangeren met een parvovirus B19-infectie tijdens de zwangerschap, eindigde 0,6% van de zwangerschappen ná 20 weken met een verliesgeboorte* (Enders et al., 2004). Dit was meestal ten gevolge van een hydrops en/of ernstige anemie.
*Verliesgeboorte is een verzamelterm om elke vorm van verlies in zwangerschap, bevalling en kraamtijd te omschrijven. In dit geval gaat het van de baby tijdens de zwangerschap. Meer over verliesgeboorte kun je lezen in het artikel: Verliesgeboorte.
Congenitale afwijkingen
Er zijn geen congenitale afwijkingen gevonden bij baby’s met een in de zwangerschap doorgemaakte parvovirus B19-infectie (Dittmer et al., 2024).
Anemie
Zoals eerder benoemd in dit hoofdstuk kan het parvovirus B19 de levensduur van rode bloedcellen verkorten. Dit kan vooral in het tweede trimester (ongeveer week 13 t/m 27) zorgen voor problemen. Normaal gesproken stijgt dan het aantal rode bloedcellen het sterkst en is de levensduur van de rode bloedcellen is nog relatief kort. Dit kan leiden tot anemie bij de baby.
Hierdoor:
- Daalt de viscositeit van het bloed; het bloed wordt hierdoor minder stroperig en stroomt sneller (dit kan gemeten worden met Doppler in de arterie cerebri media);
- Er is verminderd zuurstoftransport wat kan leiden tot een verminderde werking van organen, waaronder hart en hersenen;
- De contractiliteit van het hart neemt toe wat kan leiden tot een ‘vergroot hart’. Afhankelijk van de ernst van de anemie kan dit leiden tot hydrops wat kan leiden tot hartfalen en overlijden van de baby.
Meer informatie over de behandeling van anemie door een intra-uteriene transfusie vind je op de website van het Leidsch Universitair Medisch Centrum.
Hydrops foetalis
Een parvovirus B19-infectie bij de baby kan leiden tot hydrops foetalis. In verschillende onderzoeken komen verschillende percentages naar voren:
- 2,9% (Miller et al., 1998)
- 3,9% (Enders et al., 2004)
Het Leids Universitair Medisch Centrum omschrijft hydrops foetalis als volgt:
“Bij hydrops foetalis (of foetale hydrops) is er sprake van ophoping van vocht in verschillende delen van het lichaam van de foetus, zoals in de huid (huidoedeem), borstholte (pleurale, cardiale effusie) en buikholte (ascites). Vaak is de oorzaak van de vochtophoping een onderliggende ziekte en is de foetale hydrops het eindstadium van deze foetale ziekte. De oorzaken kunnen worden onderverdeeld in een immunologische oorzaak en niet-immunologische oorzaak. Soms kan er geen oorzaak gevonden worden.
Hydrops foetalis komt voor bij ongeveer 1 op 2000-4000 zwangerschappen. De prognose is afhankelijk van de oorzaak en soms ook van de snelheid van diagnostiek. Hydrops foetalis is goed te zien op de echo.” (LUMC).
Hydrops foetalis bij een intra-uteriene parvo B19-infectie is meestal het gevolg van ernstige anemie, maar kan ook ontstaan zonder anemie, als gevolg van myocarditis en daaropvolgend hartfalen (Giorgio et al., 2010).
Een hydrops foetalis is op een echo te herkennen aan vochtophoping in de huid, borst en/of buikholte, maar ook polyhydramnion en vochtophoping in de placenta kunnen zichtbaar zijn. Bij de zwangere kan soms sprake zijn van het ‘spiegelsyndroom’, waarbij ook zij excessief vocht vasthoudt, hoofdpijn, visusklachten en soms een pre-eclampsie ontwikkelt (SMFM, 2015).
Meer informatie over hydrops foetalis en de behandeling daarvan vind je op de website van het Leids Universitair Medisch Centrum.
