Hypoxie is een verminderde hoeveelheid zuurstof in de weefsels van het lichaam. Hypoxie kan acuut (plotseling) of chronisch (langdurig) zijn. Asfyxie is een verminderde hoeveelheid zuurstof en een verhoogde hoeveelheid koolstofdioxide, door een verstoring in de gasuitwisseling, waardoor acidose (verzuring) optreedt. Theoretisch kan de term asfyxie worden gebruikt voor elke mate van verstoring in de gasuitwisseling, maar in de literatuur wordt met (perinatale) asfyxie vaak een ernstige vorm van acidose bedoelt.
De termen hypoxie en asfyxie worden vaak door elkaar gebruikt in de literatuur, maar in dit artikel verwijst hypoxie naar een verminderde hoeveelheid zuurstof in de weefsels van het lichaam, waar asfyxie wijst op acidose door langdurige hypoxie.
Asfyxie (en dus hypoxie) ontstaat in de meeste gevallen tijdens de baring, maar kan ook tijdens de zwangerschap ontstaan of kort na de geboorte ontstaan bij ademhalingsproblemen.
Asfyxie kan ontstaan door:
- Verminderde bloedtoevoer naar de baarmoeder: bijvoorbeeld bij hypertonie van de baarmoeder (meer weeën dan pauzes), bij gebruik van misoprostol of synthetische oxytocine, of bij een uterusruptuur
- Verminderde bloeddoorstroming door de navelstreng: bijvoorbeeld bij placenta insufficiëntie, diabetes en pre-eclampsie
- Verminderd zuurstofgehalte in het bloed van de moeder
- Infectie bij de baby of placenta; de baby heeft namelijk een hogere zuurstofbehoefte bij een infectie
- Anemie: de baby heeft dan een verminderde mogelijkheid om zuurstof te transporteren
- Ademproblemen bij de start van geboorte (Parer, 2017).
De baby in de baarmoeder is beter in staat om met hypoxie om te gaan dan wij als volwassenen. Hypoxie bij een baby is dus zeker niet per definitie een probleem. Een baby heeft een hoog gehalte foetaal hemoglobine in het bloed, wat een grotere affiniteit voor zuurstof heeft, meer zuurstof kan vervoeren en het werkt als buffer tegen schade aan de hersenen. Waar volwassenen een saturatie hebben tussen de 95 en 99%, heeft een baby een saturatie van 70% en tijdens de baring kan dit teruglopen tot 30% (Chandraharan, 2017; Parer, 2017; Gillam-Krakauer et al., 2021).
Wat is de reactie van de baby op hypoxie?
Een baby die te maken krijgt met hypoxie, zal door middel van verschillende mechanismen het myocard beschermen. Het myocard is het spierweefsel van het hart. Zolang het myocard voldoende energie behoudt, kan het blijven kloppen.
Om in het geval van hypoxie het myocard te beschermen, zullen de volgende mechanismen optreden:
- Het hart gaat eerst langzamer kloppen, zodat het myocard minder energie verbruikt.
- De baby zal minder zuurstof verbruiken, door minder te bewegen.
- Als de hypoxie aanhoudt, zal de baby adrenaline en noradrenaline aanmaken om de hartslag te verhogen, om zoveel mogelijk bloed van de weefsels naar de vitale organen te laten gaan (brein, hart).
- De aanwezigheid van adrenaline en noradrenaline zorgt voor een versnelde afbraak van glycogeen naar glucose, om meer energie vrij te maken om het myocard te voorzien van voldoende energie. De baby gaat van een aeroob metabolisme over op een anaeroob metabolisme. Het anaerobe metabolisme is vele malen minder effectief dan het aerobe metabolisme in het omzetten van glucose naar energie (Parer, 2017; Gillam et al., 2021).
- Indien de hypoxie gematigd en niet aanhoudend is, zal in de meeste gevallen het zuurstofgehalte door bovenstaande compensaties weer herstellen zonder permanente schade. Wanneer de hypoxie aanhoudt en de baby door middel van bovenstaande mechanismen niet slaagt in het compenseren of herstellen van deze hypoxie, zal er ook hypoxie in de vitale organen optreden (hersenen, hart, centraal zenuwstelsel, lever, nieren) en verdere acidose in de baby, wat kan leiden tot neurologische schade of sterfte (Chandaharan, 2017; Parer, 2017; Gillam-Krakauer et al., 2021).
Reactie op hypoxie in beeld door Sieben Medical Art ©
Wanneer de acidose optreedt in dit proces en in welke mate, is afhankelijk van de duur en de ernst van de hypoxie en van de eerdere conditie van de baby. In sommige situaties zal asfyxie eerder optreden, zoals bij:
- Premature baby’s
- Wanneer er sprake is van een infectie;
- Baby’s waarbij al sprake is van chronische hypoxie, bijvoorbeeld bij placenta insufficiëntie en groeivertraging. Zij kunnen in een geval van acute hypoxie minder makkelijk compenseren;
- Wanneer er synthetische oxytocine tijdens de baring wordt gebruikt (als inleiding of bijstimulatie) of misoprostol voor een inleiding. Dit komt door de hogere kans op hypertonie van de baarmoeder, waarbij de baarmoeder onvoldoende ontspant en er onvoldoende zuurstof naar de baarmoeder wordt vervoerd.
- Synthetische oxytocine (in tegenstelling tot lichaamseigen oxytocine) verandert de hormoonbalans dusdanig zodat de baby een lager gehalte van (eigen) oxytocine in het bloed heeft. Oxytocine heeft vermoedelijk een beschermende werking op het brein van de baby tegen hypoxie.
- Foureur (1998) omschrijft dat angst bij de barende kan leiden tot hypoxie: de adrenaline neemt toe, waardoor bloedvaten samentrekken en de doorbloeding van de baarmoeder afneemt. Hierdoor ontvangt de placenta minder bloed en vermindert de zuurstoftoevoer naar de baby (Parer, 2017; Chandraharan, 2017; Gillam-Krakauer et al., 2021).
Diagnostiek
Asfyxie kan worden vastgesteld op verschillende manieren:
- De mate van acidose kan worden bepaald aan de hand van de pH-waarde in het bloed van de baby. We spreken van acidose als de pH-waarde onder de 7.20 is. Dit kan worden gemeten in het bloed van de baby uit de navelstreng (na de geboorte) of bloedonderzoek bij de baby (voor of na de geboorte). Om dit te kunnen meten in de navelstreng, wordt er in de meeste gevallen na 1 minuut afgenaveld. In verschillende onderzoeken wordt verschillend gedacht over de meerwaarde van het bepalen van de pH-waarde, je kunt hierover meer lezen in het artikel pH-waarden na de geboorte.
- Wanneer de Base Excess (BE) -12 of lager is, geeft dit ook informatie over de mate van acidose. De Base Excess laat zien hoeveel bicarbonaat beschikbaar is als buffer bij acidose. Hoe sterker de acidose, hoe lager de Base Excess. Dit wordt ook gemeten in het bloed van de baby, via de navelstreng of door middel van ander bloedonderzoek bij de baby.
- De Apgarscore is 5 of lager 10 minuten na de geboorte en de baby heeft nog beademing nodig. In verschillende onderzoeken worden hierin verschillende definities aangehouden.
- De baby laat symptomen van orgaanfalen zien.
- Bovenstaande definities gelden alleen als asfyxie als er geen andere oorzaken mogelijk zijn (Parer, 2017; Chandraharan, 2017; Gillam-Krakauer et al., 2021).
Wat zijn de gevolgen van asfyxie?
Perinatale asfyxie komt bij ongeveer 2 op de 1000 baby’s voor (0,2%). Waar 55 tot 60% van de baby’s herstelt zonder blijvende problematiek, heeft 25% van de baby’s met perinatale asfyxie permanente schade en 15 tot 20% van deze baby’s overlijdt (Gillam-Krakauer et al., 2021).
Het is niet te voorspellen welke baby’s permanente schade zullen overhouden aan de asfyxie. Er is ook geen specifieke pH-waarde die meer of minder kans laat zien op blijvende problematiek. De behandeling van de baby zal meespelen, evenals de duur en mate van asfyxie.
Bij asfyxie kan er schade ontstaan aan de hersenen, het hart, het zenuwstelsel, de longen, de nieren en de lever. Dit komt omdat er onvoldoende zuurstof en glucose naar de vitale organen getransporteerd wordt bij ernstige asfyxie. De meest voorkomende complicatie bij asfyxie is cerebrale parese. De landelijke vereniging Cerebrale Parese Nederland omschrijft cerebrale parese als een houdings- en bewegingsstoornis. Het uit zich vaak als problemen met bewegen, praten, slikken, problemen met het zicht en met voelen. 50% van de kinderen met Cerebrale Parese heeft een normaal intelligentieniveau, 50% is zwakbegaafd of heeft psychische problemen. Epilepsie komt soms voor bij cerebrale parese (CP Nederland, z.d.). Meer over cerebrale parese kun je lezen op de website van CP Nederland.
