4. Heeft het invoeren van de termijnecho tot betere uitkomsten geleid?

Het doel van de termijnecho is het aantal inleidingen voor serotiniteit reduceren en het verminderen van perinatale mortaliteit en morbiditeit door tijdig herkennen van vroege intra-uteriene groeirestrictie of macrosomie. De termijnecho werd als routinematige screening in 2010 in Nederland ingevoerd, maar vanaf de jaren zeventig wordt de termijnecho al gebruikt. In deze paragraaf wordt gekeken naar: heeft deze interventie inderdaad tot het gestelde doel geleid?

Het aantal inleidingen voor serotiniteit reduceren

Je zou kunnen beargumenteren dat dit een vreemd doel is voor de termijnecho: er is tenslotte veel meer wat de keuze voor een inleiding vanwege serotiniteit beïnvloed dan de uitgerekende datum alleen. We zullen dan ook niet (alleen) naar het aantal inleidingen vanwege serotiniteit kijken.

Het protocol van de NVOG (2025) gebruikt als onderbouwing van deze doelstelling het onderzoek van Caughey et al. (2008). In dit onderzoek worden twee groepen vrouwen vergeleken: vrouwen die een termijnecho bij uiterlijk 12 weken ontvingen versus vrouwen die een termijnecho bij 13 tot 24 weken kregen. De uitgerekende datum werd aangepast indien deze meer dan 3-5 dagen afweek van de uitgerekende datum middels LM. (Let op: dat is dus anders dan vandaag de dag in Nederland, waarbij de termijnecho altijd leidend is, ook als deze minder dan 3-5 dagen afwijkt van de LM.) In dit onderzoek:

• Van de vrouwen die in het eerste trimester een echo kreeg, werd 2,7% 42 weken, in vergelijking met 3,7% in de groep vrouwen die een latere echo ontving. Dit verschil was niet significant.
• Ze keken ook naar 41 weken zwangerschap, daarin was het verschil groter én significant: 18,2% (eerste trimester echo) versus 22,1% (latere echo).
• 1,8% van de vrouwen met een eerste trimester echo werd ingeleid bij 42 weken versus 2,6% van de vrouwen met een latere echo. Dit verschil was significant.
• Er was een verschil in meconiumhoudend vruchtwater: 21,7% (eerste trimester echo) versus 23,9% (latere echo). Er werd echter geen verschil in asfyxie gevonden (het is dus niet duidelijk of er ook vaker sprake was van de complicatie Meconium Aspiratie Syndroom).
• Er was geen verschil in uitkomsten zoals macrosomie, fluxus en chorioamnionitis.

Twee belangrijke punten in dit onderzoek:

• Het lastige van dit onderzoek is dat (nog steeds) niet duidelijk is wat het verschil zou zijn met alleen de uitgerekende datum volgens LM. Het zou interessant zijn om onderscheid te maken tussen vrouwen met een zekere LM en een onzekere LM (bijvoorbeeld vanwege onregelmatige cyclus of datum vergeten).
• Er wordt in dit onderzoek geen uitspraak gedaan over of deze echo’s ook invloed hebben op het percentage vroeggeboortes. In sommige andere onderzoeken is dat percentage namelijk hoger bij bepalen van de uitgerekende datum middels termijnecho. (Verderop meer hierover).

Verscheidene andere onderzoeken halen ook het onderzoek van Bennett et al. (2004) aan om te onderbouwen dat het doen van een termijnecho heeft geleid tot minder serotiniteit: 4,8% van de vrouwen die een eerste trimester echo kregen werden ingeleid versus 13,0% van de vrouwen die latere termijnbepaling ontvingen. Echter: serotiniteit was in dit onderzoek 41 weken (in plaats van 42 weken) én ging om een kleine groep: 218 vrouwen.

Bukowski et al. (2001) deed ook onderzoek naar het voorkomen van serotiniteit en het invoeren van de termijnecho (CRL-bepaling):

• De groep vrouwen die een uitgerekende datum had volgens een CRL-bepaling werd 1,7% 42 weken versus 12,7% van de vrouwen waarbij de uitgerekende datum was bepaald volgens LM. Ook hierin is geen onderscheid gemaakt tussen vrouwen die een zekere of onzekere LM hadden.
• Er werd deels gekeken naar vroeggeboorte: er was geen verschil in het aantal baringen voor 34 weken, maar er zijn geen cijfers bekend van vrouwen die tussen 34 en 37 weken zwangerschap bevielen.

Høgberg & Larsson (1997) deden een grootschalig onderzoek onder bijna 1,3 miljoen zwangeren en dat liet zien dat 6,9% van de zwangeren met een routinematige termijnecho in het eerste trimester serotien (42 weken) werd in vergelijking met 9,3% van de zwangeren die geen routinematige echo ontvingen. Zij zagen echter ook dat het percentages vroeggeboortes hoger was in de groep zwangeren die een termijnecho ontvingen: 6,8% versus 5,7% in de groep zonder routinematige echo. Het onderzoek van Yang et al. (2002) liet eenzelfde tendens zien; minder serotiniteit, maar meer vroeggeboortes: 9,1% (uitgerekende datum op basis van termijnecho) versus 7,6% (uitgerekende datum op basis van LM).

Verminderen van perinatale mortaliteit & morbiditeit

Het NVOG-protocol (2025) verwijst ter onderbouwing van het verminderen van perinatale mortaliteit en morbiditeit naar de onderzoeken van Gadsbøll et al. (2021) en Fries et al. (2021). Deze onderzoeken gaan daar echter niet over. Wel laat het onderzoek van Gadsbøll et al. (2021) zien hoe groot de impact is van een niet-accurate CRL-meting: een verschil in meting van 2 mm kan leiden tot een baby die op de curve op de 5e percentiel in plaats van de 10e percentiel scoort en vice versa.

In het stuk hierboven staat het onderzoek van Caughey et al. (2008), dat een verschil in meconiumhoudend vruchtwater laat zien, maar geen verschil in asfyxie, macrosomie, fluxus en chorioamionitis vindt tussen de groep vrouwen met een eerste trimester echo en de groep vrouwen met een tweede trimester echo.

Het eerder genoemde onderzoek van Høgberg & Larsson (1997) keek ook naar perinatale uitkomsten en vond het volgende:

• De perinatale sterfte lijkt iets lager in de groep vrouwen die een routinematige termijnecho in het eerste trimester ontvingen in vergelijking met de vrouwen die geen echo kregen, dit verschil was echter niet significant.
• Hetzelfde geldt voor asfyxie: er kwam minder asfyxie voor in de groep vrouwen die een routinematige termijnecho ontvingen, maar dit verschil was niet statistisch significant.
• Er was wel een significant verschil in baby’s met acute groeivertraging (alhoewel niet helemaal duidelijk is wat dit betekent): 0,6% in de termijnecho-groep versus 2% in de groep met een uitgerekende datum op basis van LM.

De richtlijn van ACOG – Methods for Estimating the Due Date (2017) draagt geen onderbouwing aan voor de uitspraak dat een juiste datering leidt tot betere perinatale uitkomsten.
De Engelse NICE guideline adviseert een routinematige echo tussen 11+2 en 14+1 weken zwangerschap, maar bevat geen onderbouwing van het belang van de eerste trimester echo.