Een episiotomie, in de volksmond ook wel ‘de knip’ genoemd, is een chirurgische handeling waarbij de zorgverlener met een schaar in het perineum, de vaginawand, de bekkenbodemspieren en clitoraal weefsel knipt. De knip kan op meerdere manieren gezet worden, waarvan de mediolaterale episiotomie verreweg de meest gebruikelijke is. We onderscheiden de volgende manieren (Kalis et al., 2012; Barjon & Mahdy, 2022):
- Mediolaterale episiotomie: deze manier is gebruikelijk in Nederland. De reden hiervoor wordt verderop in het artikel uitgebreider beschreven. Bij een mediolaterale episiotomie wordt vanaf de achterkant van de vagina in een hoek van 45 tot 60 graden naar links of rechts een incisie gemaakt, waarbij de anale sfincters worden vermeden (zie afbeelding 2).
- Mediane episiotomie: deze manier wordt in onder andere de Verenigde Staten nog gebruikt, bij deze manier van knippen wordt er recht naar beneden richting de anus ingeknipt, ook hierbij worden de anale sfincters vermeden.
Een episiotomie is een medische handeling waarvoor de barende vrouw toestemming moet geven. Dit betekent dat een zorgverlener volgens informed consent moet handelen, waarbij de barende voorgelicht moet worden over de voor- en nadelen, voordat zij een keuze maakt. Voor meer informatie over de rechten & plichten zie het artikel ‘Rechten en plichten in de geboortezorg’.
Sieben Medical Art ©
De geschiedenis van de episiotomie
De episiotomie is in de jaren 1920 door Dr. Joseph DeLee geïntroduceerd in de Verenigde Staten. Hij had de overtuiging dat baren gevaarlijk was en de baby het beste geboren kon worden met hulp van een episiotomie en een forceps. Daarmee zouden de vrouw ook lijden worden bespaard (door een kortere persfase) en de hersenen van de baby worden beschermd (want minder druk op het hoofdje). Vervolgens zouden de vrouwen gehecht kunnen worden en daarmee maagdelijke condities kunnen worden hersteld. Dr. DeLee staat ook wel bekend als ‘de vader van de obstetrie’ en zijn ideeën werden populair over de hele wereld. In de jaren 1980 is de Canadese Dr. Klein hier tegenin gegaan en deed verscheidene onderzoeken, die hij met moeite (want een onpopulaire mening) gepubliceerd kreeg. Deze onderzoeken staan nu aan de basis van het wetenschappelijk onderzoek over de episiotomie (Dekkers, 2022).
De episiotomie in Nederland
In Nederland is geen algemene richtlijn waarin beschreven staat wanneer er ingeknipt wordt. Zo kan een episiotomie bijvoorbeeld worden gezet bij foetale nood (lees het artikel Conditie van de baby’ voor meer informatie), een (sub)totaalruptuur in anamnese, het gebruik van een vacuümpomp bij de bevalling, een vaginale stuitbevalling en een langdurige persfase. Foto’s van hoe een episiotomie gezet en gehecht wordt kun je hier bekijken. Disclaimer: hoewel de foto’s discreet zijn, zouden ze als heftig kunnen worden ervaren.
Episiotomiepercentages kunnen per regio, per ziekenhuis en ook per zorgverlener enorm verschillen (Seijmonsbergen, 2020):
- 14-42% van de nullipara en 3-13% van de multipara ontving een episiotomie, bij een bevalling onder begeleiding van een eerstelijnsverloskundige;
- 46-67% van de nullipara en 14-28% van de multipara ontving een episiotomie bij een bevalling in de tweedelijn.
Ook tussen verschillende westerse landen lopen de cijfers uiteen van 2 tot 30% (zonder een verschil in de uitkomsten voor moeder en kind).
In het ziekenhuis is er wellicht eerder een medische noodzaak om een episiotomie te zetten, maar uit onderzoek van Seijmonsbergen et al. (2021) blijkt dat de meeste zorgverleners de keuze om een episiotomie te zetten baseren op ervaring in plaats van (wetenschappelijke) literatuur. Daarnaast worden vrouwen amper meegenomen in de keuze voor het zetten van een episiotomie.
