Naast de gangbare methoden voor het herstellen van een ruptuur zijn er ook minder gebruikelijke methoden. Hieronder volgt een overzicht met wetenschappelijke onderbouwing. Ondanks dat alternatieven soms zijn onderbouwd, worden deze nog niet altijd in de praktijk toegepast.
Huidlijm
Seijmonsbergen et al. (2015) voerden een systematische review uit waarin zij studies verzamelden die onder andere het gebruik van huidlijm voor het sluiten van perineumwonden onderzochten. Vier studies werden geïncludeerd, waarbij het gebruik van huidlijm werd vergeleken met het hechten van de huid bij perineale rupturen of episiotomieën.
- Minder pijn: in twee van de vier studies werd tot zeven dagen na de bevalling significant minder pijn gerapporteerd bij het gebruik van huidlijm.
- Pijn tijdens dagelijks activiteiten: zoals zitten, lopen, urineren en ontlasten werd gemeten. Eén studie vond significant minder pijn bij alle gemeten activiteiten, terwijl een andere studie minder pijn rapporteerde bij lopen, urineren en ontlasten.
- Pijn tussen 7 en 14 dagen postpartum werd in één studie onderzocht, waar geen significant verschil werd gevonden tussen de groepen.
- De tijd tot volledig pijnvrij zijn werd in één studie onderzocht, waarbij de dagen tot een pijnscore van 0 significant lager waren in de huidlijmgroep ten opzichte van het hechten van de huid met hechtdraad.
- Pijn tussen 3 weken en 3 maanden postpartum vertoonde geen significant verschil tussen de huidlijmgroep en de hechtgroep.
- Behoefte aan pijnstilling: ook werd er minder behoefte aan pijnstilling gerapporteerd: geen van de vrouwen in de huidlijm-groep (20 vrouwen) had pijnstilling nodig, tegenover 8 van de 20 vrouwen in de hechtingengroep.
Een belangrijk resultaat uit deze review is dat studies waarin huidlijm werd gebruikt voor perineumhuidhechting geen toename in huiddehiscentie (wondgaping) rapporteerden in vergelijking met traditionele hechtingen. Het gebruik van huidlijm zou mogelijk zelfs kunnen helpen wondgaping te voorkomen en de uitkomsten te verbeteren. Tot op heden zijn er alleen geen studies uitgevoerd die het niet-hechten van de huid direct vergelijken met het gebruik van huidlijm bij perineumwonden.
In de spoedeisende hulp wordt huidlijm al vaak toegepast. Twee systematische reviews (niet specifiek in de verloskunde) tonen aan dat huidlijm daar minstens even goede of zelfs betere resultaten oplevert dan hechtingen, met lagere pijnscores (Dumville et al., 2014; Farion et al., 2003). De lagere pijn kan worden verklaard doordat de zenuwuiteinden in de huid niet geraakt worden bij het gebruik van huidlijm of andere niet-hechttechnieken. Wanneer de huid niet gehecht wordt met draad, kan deze rustiger genezen en minder klachten veroorzaken.
Deze bevindingen worden verder bevestigd in de review van Schmidt, Ghodsi en Wissig (2024), die benadrukken dat de voordelen van het gebruik van huidlijm of het niet-hechten bij het sluiten van eerstegraads- of tweedegraads perineumrupturen onder andere zijn: minder pijn, minder behoefte aan pijnstilling, minder pijn bij het vrijen (dyspareunie) en verbeterde borstvoedingscijfers drie maanden postpartum. Ondanks deze bevindingen wordt het gebruik van huidlijm voor het sluiten van perineumwonden nog niet algemeen toegepast.
Steri-Strips™
In een cohortstudie uitgevoerd in Saoedi-Arabië werden 96 vrouwen gelijk verdeeld over twee groepen, waarbij het sluiten van de huid met Steri-Strips™ werd vergeleken met subcutane hechting (onder de huid) bij episiotomie wonden (Taema & Alayed, 2023). De pijnscores werden op korte termijn gemeten: na 6 uur, 12 uur en 7 dagen postpartum. Na 7 dagen rapporteerden vrouwen in de Steri-Strips™-groep significant minder pijn:
- Geen pijn: 56,3%, milde pijn: 41,7%, matige pijn: 2,1%.
- Vergeleken met de hechtinggroep: geen pijn: 37,5%, milde pijn: 47,9%, matige pijn: 14,6%.
Er werd geen significant verschil gevonden in de tijd die nodig was voor het sluiten van de huid tussen beide groepen. Volgens Taema en Alayed (2023) kan de vochtige omgeving van het perineum de hechting van Steri-Strips™ beïnvloeden, daarom is een droge en schone wondomgeving essentieel is voor een goede fixatie. De auteurs benadrukken dat deze techniek vooral geschikt lijkt voor oppervlakkige perineumwonden. Omdat dit een relatief kleinschalige studie betreft met een beperkte bewijslast vanwege het onderzoeksdesign, is aanvullend onderzoek nodig. Vooralsnog zijn er geen andere studies bekend die het gebruik van Steri-Strips™ bij wondsluiting hebben geëvalueerd.
Zeewier (erg ongebruikelijk, maar wel interessant!)
Een Amerikaanse vroedvrouw schreef in 2001 over haar ervaring met het gebruik van zeewier. Zij startte hiermee in 1986 als alternatief voor het hechten van een tweedegraads perineumruptuur nadat een vrouw traditionele hechtingen na de bevalling weigerde (Gilpin-Blake & Elliott, 2001). De methode houdt in dat ze een stuk zeewier (het type werd niet beschreven) knipt dat tweemaal zo lang en breed is als de ruptuur. Ze vouwt dit dubbel, bevochtigt het met steriel water en plaatst het in de ruptuur, waarna ze de wondranden tegen elkaar aanlegt. Daaroverheen brengt ze een tweede, bevochtigd stuk zeewier aan als buitenste pleister. De moeder krijgt instructies om dit buitenste zeewier na elk toiletbezoek te vervangen, haar benen gesloten te houden en zo veel mogelijk in bed te blijven.
Bij controle 24 uur na de bevalling bleek de ruptuur van de hierboven genoemde vrouw verrassend goed genezen. De wond was volgens de vroedvrouw nauwelijks meer zichtbaar en de moeder had vrijwel geen pijn. De zoutigheid van het zeewier gaf eerst een prikkelend gevoel dat al snel overging in een genezende tinteling. Sindsdien wordt deze techniek met succes gebruikt door andere vroedvrouwen in haar omgeving bij tweedegraads rupturen. Volgens haar bevordert het zeewier snelle genezing en houdt het de wond goed gesloten. Er is geen wetenschappelijk onderzoek gedaan naar deze methode en dus kan er geen uitspraak gedaan worden of deze methode daadwerkelijk werkt.
Kruiden en extracten ter bevordering van het wondherstel
Homeopathische middelen en tincturen kunnen mogelijk verlichting bieden bij het herstel van een perineumwond, vooral in de eerste twee weken na de bevalling (Jones, 2011; Pazandeh et al., 2008). Echter, er is geen wetenschappelijke onderbouwing voor het positieve effect van deze middelen op de wondgenezing (Smith et al., 2022). Kruidenmiddelen kunnen in verschillende vormen worden gebruikt, zoals zalven, sprays, druppels voor inname, verdund met water om mee te spoelen, of als kompres/gaasje voor direct gebruik op de wond.
Het gebruik van deze middelen is over het algemeen veilig, maar het is belangrijk dat vrouwen goed advies krijgen over de juiste toepassing van deze middelen. Daarbij nog de volgende opmerkingen: zorg altijd voor schone handen of gebruik een watje bij het aanbrengen, test eerst een klein stukje huid om te controleren op eventuele allergische reacties en raadpleeg bij twijfel of bij een open wond altijd een zorgverlener voordat kruidenmiddelen worden toepast.
De onderstaande kruiden worden vaak toegepast bij het herstel van het perineum:
- Arnica (orale tinctuur): De tinctuur dient te worden ingenomen volgens de aanwijzingen op de verpakking of het advies van een deskundige. Dit middel wordt alleen inwendig gebruikt (bijvoorbeeld een paar druppels in water) en niet rechtstreeks op de huid. Het helpt zwelling en blauwe plekken te verminderen.
- Calendula: Dit kruid wordt vaak gebruikt als zalf, crème of tinctuur die kan worden aangebracht op het perineum om wondgenezing en ontsmetting te ondersteunen. De huid dient schoon te zijn voordat het wordt aangebracht.
- Kamille: Kamille-extract of kamillethee kan worden gebruikt als zalf of spoeling. Kamille kan verlichting geven bij irritatie van een wond en helpt ontstekingen te verminderen.
- Lavendel: Lavendelolie of -zalf kan lokaal worden aangebracht op het perineum, maar altijd verdund met een ‘draagolie’ (zoals amandel- of kokosolie) om irritatie te voorkomen. Het werkt kalmerend en ontsmettend op de huid.
- Hamamelis (toverhazelaar): Dit middel wordt vaak als lotion of tinctuur gebruikt. Het kan met een schoon gaasje worden aangebracht op het perineum om de huid te kalmeren en ontstekingen te verminderen.
- Aryana tinctuur (pepermunt en salie): Deze tinctuur kan verdund worden gebruikt om het perineum te spoelen, of op een schoon gaasje worden aangebracht en tegen het perineum worden gelegd. Het zorgt voor een verkoelend effect, werkt ontsmettend en ondersteunt wondgenezing en littekenvorming.
