Wanneer wordt een urinecontrole gedaan?
Urinecontrole bij een zwangere kan verschillende redenen hebben:
- Het vermoeden van een blaasontsteking (ook wel cystitis of urineweginfectie genoemd). Een blaasontsteking komt door bacteriën die via de plasbuis in de blaas komen. Als je zwanger bent is de kans op een blaasontsteking groter. Door de hormonen van de zwangerschap is de blaas slapper, waardoor je minder goed kan uitplassen. Ook zit er meer suiker en eiwit in de plas waardoor bacteriën in de blaas makkelijker kunnen groeien (thuisarts.nl). Een blaasontsteking komt voor bij 1-3% van de zwangeren (NVOG, 2011).
- GBS is een afkorting voor Groep B-streptokokken. Tijdens een urinecontrole, zoals bij een vermoeden op een blaasontsteking, kan de GBS-bacterie in de blaas worden gevonden. De GBS heeft in dit geval de blaasontsteking veroorzaakt. Meer over het beleid rondom GBS lees je in het artikel Groep B Streptokokken (GBS).
- Een vermoeden op pre-eclampsie kan ook een reden zijn voor urinecontrole. Bij pre-eclampsie heeft de zwangere een hoge bloeddruk. In de urine kunnen eiwitten gevonden worden of andere tekenen van (tijdelijke) orgaanschade (NTOG, 2019). Lees meer over pre-eclampsie in ons artikel Acetylsalicylzuur (aspirine).
Hoe gaat de urinecontrole?
Voor een urinecontrole vangt de zwangere urine op in een potje. Het advies bij een blaasontsteking is om hiervoor de eerste ochtendplas te gebruiken. De assistente van de verloskundige of huisarts doopt een urinestick in de plas en leest de waarden af.
- Bij een blaasontsteking meet de urinestick of er nitriet in de urine zit. Als dit het geval is, test je positief op een blaasontsteking. Het kan zijn dat er geen nitriet wordt gevonden, maar wel leukocyten. Leukocyten zijn witte bloedcellen en horen normaal gesproken niet in urine thuis. Ze kunnen wijzen op een infectie. In het geval van leukocyten in de urine wordt een dipslide of sediment gedaan om een blaasontsteking uit te sluiten. Een dipslide is een 24-uurs kweek van de urine. Een sediment is een microscopisch onderzoek om te kijken of er bloedcellen of bacteriën in de urine zitten. Urine wordt dan in een buis gecentrifugeerd (snel rondgedraaid) waardoor alle kleine deeltjes (het sediment) naar beneden gaan.
Bij zwangeren wordt de urine altijd op kweek gezet. Een blaasontsteking kan bij een zwangere ernstiger verlopen en onder andere zorgen voor een nierbekkenontsteking (NHG, 2020). - De GBS-bacterie wordt tijdens een urinecontrole alleen bij het ‘op kweek zetten’ van de urine ontdekt. Bij een preventieve test op GBS vindt een vaginale kweek plaats. De zorgverlener gaat dan met een wattenstaafje langs de vagina en endeldarm van de zwangere. Het materiaal dat zo weggehaald wordt, kan in het laboratorium worden onderzocht op GBS (NVOG, 2017).
- Bij pre-eclampsie wordt er aan de hand van de dipstick in de urine gekeken of er eiwit aanwezig is. Eiwit is vaak een teken van nierschade. De nieren zijn namelijk filters. Als deze filters kapot zijn laten ze grotere stoffen zoals eiwitten door, die normaal tegen worden gehouden.
Een zwangere met een hoge bloeddruk en een hoge eiwituitscheiding (proteïnurie) krijgt de diagnose pre-eclampsie. De proteïnurie kan op een aantal manieren gemeten worden:- Door het eiwitgehalte te meten met een urinestick, ook wel dipstick, in een potje urine van één keer plassen.
- Door de eiwit-kreatine ratio (EKR) te meten in een potje urine van één keer plassen.
- Door het eiwitgehalte te meten in de urine die gedurende 24 uur is verzameld
De 24-uurs urine meting is het meest betrouwbaar, maar kost veel tijd. In de verloskundige praktijk wordt meestal de dipstickmeting gedaan met één portie urine. In het ziekenhuis de EKR meting in het laboratorium (KNOV, 2011).
Welke waarden worden gebruikt?
Bij een vermoeden op een urineweginfectie
| Waarde | Wat betekent het | Drempelwaarde in zwangerschap |
| Nitriet | Kan een teken zijn van een bacteriële infectie | Positieve nitriettest |
| Leukocyten | Dit zijn witte bloedcellen. De aanwezigheid van leukocyten kan een teken zijn van een bacteriële infectie. | Positieve leukocytentest |
| Dipslide | 24-uurs kweek van urine. | Ten minste 20 bacteriën per gezichtsveld, klachten zoals frequent en pijnlijk plassen. |
| Urinesediment | Een microscopisch onderzoek om te kijken of er bloedcellen of bacteriën in de urine zitten | Ten minste 104 kolonievormende eenheden per ml urine en klachten zoals frequent en pijnlijk plassen. |
Tabel waarden Urineonderzoek, volgens NVOG (2011) Richtlijn Urine-incontinentie bij vrouwen.
Bekijk de volledige richtlijn bij de NHG.
Bij een vermoeden op pre-eclampsie (lees hier meer over pre-eclampsie)
| Waarde | Wat betekent het | Drempelwaarde in zwangerschap |
| Mg/dl | Bij dipstick in één portie urine. | Hangt af van het type stick. Varieert van 1+ (≥30 mg/dl) tot 4+) |
| Mg/dl | Bij 24 uurs bepaling. Het eiwitverlies gedurende 24 uur in de urine | Bij > 300 mg eiwitverlies in 24u is er sprake van proteïnurie |
| EKR | Eiwit-kreatine ratio (EKR) | Een EKR > 30 is volgens de richtlijnen een te hoge waarde. Bij een EKR>70 is er sprake van pre-eclampsie. Echter afscheiding of een blaasontsteking kunnen ook een te hoge EKR geven. Bij onduidelijkheid kan er gekozen worden om 24 uurs urine te verzamelen. |
Tabel waarden meting proteïnurie, volgens KNOV (2011) KNOV-standaard Hypertensieve aandoeningen tijdens de zwangerschap, bevalling en kraamperiode.