Het afweersysteem van een zwangere werkt anders. Dat is ook nodig want normaal gesproken stoot het lichaam alles af dat lichaamsvreemd is. De baby is voor een deel ‘lichaamsvreemd’ en het is niet de bedoeling dat de baby afgestoten wordt, daarom past het afweersysteem zich aan. Door het veranderde afweersysteem reageert het ook anders op vaccinaties. Levende vaccinaties, zoals bijvoorbeeld voor gele koorts, bof, mazelen en rode hond, mag een zwangere niet krijgen. Bij elke vaccinatie is het de afweging wat erger is: de ziekte of eventuele bijwerkingen van de vaccinatie.
Welke vaccinaties tijdens de zwangerschap?
COVID-19
Vanaf half juni 2023 kregen zwangeren het advies om rond de 22 weken zwangerschap eenmalig een covid-vacinatie of booster (bij eerdere vaccinatie) te halen. Onlangs (maart 2024) verviel dit advies; volgens de Gezondheidsraad is het risico voor zwangeren op ernstige ziekte en vroeggeboorte heel laag door de opgebouwde groepsimmuniteit.
Vanuit de NVOG (2024) is het advies om als zwangere een enkele dosis van één van de beschikbare mRNA-vaccins (Pfizer/BioNTech of Moderna) te krijgen als de laatste covid-vaccinatie meer dan een half jaar terug gegeven is, ongeacht het aantal vaccins dat eerder is gegeven. In het Nederlandse standpunt staat dat er geen bezwaar is om te vaccineren bij een kinderwens of in de borstvoedingsperiode.
Dit advies is in lijn met dat van de Britse (RCOG) en Amerikaanse (ACOG) beroepsverenigingen voor gynaecologen. Deze adviezen zijn gebaseerd op diverse onderzoeken naar de veiligheid van mRNA-vaccins (Ciapponi 2023; Jorgenson 2023; Marchand; 2023; Munoz 2023; Piekos 2023; Shimabukuro 2021) waaruit geen duidelijke bijwerkingen blijken van de vaccinatie. Ook baseren zij hun advies op onderzoeken die lijken uit te wijzen dat zwangeren een groter risico hebben op het ontwikkelen van een gecompliceerd verloop van COVID-19, alhoewel gemeld wordt dat de absolute kans hierop klein is. Het laatste argument dat wordt aangedragen als voordeel van de vaccinatie, is dat de baby beter beschermd is door de passage van antistoffen door de placenta.
Lees meer over de COVID-19 vaccinatie in dit artikel van Vraag de Vroedvrouw.
Kinkhoest
Kinkhoest wordt veroorzaakt door de bacterie Bordetella pertussis, die een infectie van de luchtwegen veroorzaakt. Het begint met flinke verkoudheid (1-2 weken), daarna hoestaanvallen (2-6 weken). De hoest kan nog maandenlang blijven. Vooral bij baby’s onder de 6 maanden verloopt dit heftig, omdat de longblaasjes nog kwetsbaar zijn (RIVM, 2019).
Volgens het Rijksvaccinatieprogramma, krijgt de baby een vaccinatie tegen kinkhoest in een DKTP/Hep.B/Hib-cocktail bij 2, 3, 4 en 11 maanden. Wanneer je je als zwangere laat inenten bij 22 weken, vervalt de vaccinatie bij 2 maanden voor de baby. Na vaccinatie kan de baby nog steeds kinkhoest krijgen. Maar volgens RIVM verloopt dit vaak minder heftig. Dit wordt alleen niet onderbouwd met wetenschappelijk bewijs (RIVM, 2019).
Lees meer over de kinkhoestvaccinatie in dit artikel van Vraag de Vroedvrouw.
Griep
De WHO adviseert sinds 2012 om alle zwangeren wereldwijd tegen griep te vaccineren. In Nederland wordt sinds 2021 griepvaccinatie aan alle zwangeren geadviseerd. Daarvoor was het advies om alleen zwangeren met een medische indicatie tegen griep te vaccineren. Het griepvaccin is veilig voor zowel zwangeren als baby’s. Het griepvaccin is een geïnactiveerd vaccin en bevat geen levend virus. Zwangeren kunnen de vaccinatie halen vanaf de 22e week tot aan het einde van hun zwangerschap. Het advies is om niet te lang te wachten zodat er voldoende tijd is om antistoffen aan de baby over te dragen. Ook als de baby te vroeg wordt geboren (RIVM, 2021).
De effectiviteit van een griepvaccinatie is wisselend. Jaarlijks wordt een nieuw vaccin gemaakt voor de drie meest waarschijnlijk voorkomende, te verwachten influenzastammen. Het griepvirus dat in dat jaar het meest actief is, kan dus ook niet in het griepvaccin zitten. De bijwerkingen van de griepvaccinatie bij gezonde zwangeren lijken hetzelfde als bij niet-zwangeren. Er lijken geen complicaties gerelateerd aan de vaccinatie na 22 weken zwangerschap te zijn (RIVM, 2021).
Lees meer over de griepvaccinatie in dit artikel van Vraag de Vroedvrouw.
RSV
In Nederland wordt een vaccinatie in de zwangerschap tegen het Respiratory Syndrome Virus niet geadviseerd. Meer over RVS en deze vaccinatie in de zwangerschap lees je in het artikel RS-virus.