Tot de (zeer recente) moderne tijd hadden zwangeren geen echo’s of apps om hun zwangerschap en de verwachte bevallingsdatum bij te houden. Eeuwenlang bepaalden zwangeren en hun vroedvrouw de geschatte uitgerekende datum op basis van hun cyclus en het aantal manen (tien manen = ongeveer negen maanden) die voorbijgingen sinds de laatste menstruatie. De christelijke kerk bekrachtigde dit uitgangspunt met de zogeheten annunciatie, of aankondiging van de geboorte van Jezus aan Maria; in de Orthodoxe Kerk en Rooms-Katholieke Kerk valt deze feestdag op 25 maart, dus negen maanden voor Kerstmis (Baskett, 2005). Daarnaast was 40 een getal met een bijzondere betekenis in de bijbel, vermoedelijk is dat de oorsprong van deze ’40 weken’ (Kiserud, 2012).
Het was de Leidse hoogleraar in de geneeskunde Hermann Boerhaave (1668–1738) die aan het rekenen ging en met zijn onderzoek (bij 100 vrouwen) de bouwstenen legde voor wat later de Regel van Naegele (vernoemd naar de Duitse gynaecoloog Franz Carl Naegele, 1778–1851) is gaan heten:
de eerste dag van de laatste menstruatie + negen maanden + zeven dagen = de uitgerekende bevallingsdatum.
Hij ging uit van de laatste menstruatie, omdat geloofd werd dat vrouwen direct na het bloeden zwanger werden; dan was de baarmoeder schoon (Kiserud, 2012).
Naegele zelf publiceerde in 1847 de zevende editie van zijn ‘Boek Verloskunde’, waarin de uitgerekende datum net anders berekende, namelijk: eerste dag van de laatste menstruatie – 3 maanden + 7 dagen = uitgerekende datum (Loytved & Fleming, 2016). Er wordt ook wel gezegd dat hij uitging van 10 x 28 dagen = 280 dagen, maar daar is geen bron voor te vinden.
Linksom of rechtsom: bij beide berekeningen hangt het af van welke maanden iemand zwanger is om tot 279, 280, 281 of 282 dagen te komen.
De berekening daarvan vind je hier.
In eerste instantie lijken beide varianten van de Regel van Naegele op dezelfde zwangerschapsduur uit te komen, maar een korte berekening laat zien dat het nogal wat uitmaakt in welke maanden je zwanger bent (omdat niet elke maand evenveel dagen heeft):
- 4 maanden van 30 dagen + 5 maanden van 31 dagen = 275 dagen + 7 dagen = 282 dagen
of
- 5 maanden van 30 dagen + 4 maanden van 31 dagen = 274 dagen + 7 dagen = 281 dagen
Als de maand februari wordt meegenomen is de zwangerschapsduur een of twee dagen korter waardoor je uitkomt bij 280 dagen. De kans is groter dat je wél in februari zwanger bent dan niet. Met die gedachte in het achterhoofd kan je stellen dat 280 dagen (40 weken x 7 dagen) kloppend is.
Maar, als je drie maanden aftrekt van de eerste dag van de laatste menstruatie, om vervolgens weer zeven dagen toe te voegen, kom je uit bij een andere berekening.
- 2 maanden van 30 dagen + 1 maand van 31 dagen = 91 dagen
365 dagen – 91 dagen + 7 dagen = 281 dagen - 2 maanden van 31 dagen + 1 maand van 30 dagen = 92 dagen
365 dagen – 92 dagen + 7 dagen = 280 dagen - 2 maanden van 31 dagen + 1 maand van 28 dagen = 90 dagen
365 dagen – 90 dagen + 7 dagen = 279 dagen*
*Schrikkeljaar niet meegenomen.
Deze berekeningen laten zien dat het niet vanzelfsprekend is dat een zwangerschap 280 dagen, of veertig weken, duurt op basis van de ‘Regel van Naegele’. Meerdere onderzoeken waarin ‘regel van Naegele’ wordt onderzocht, gaan niet in op de herkomst van de exacte 280 dagen. In een review van Lawson (2020) wordt er wél verwezen naar de 280 dagen: “Naegele schatte dat de duur van een zwangerschap gelijk was aan tien menstruatiecycli – 10 × 28 dagen = 280 dagen of 40 weken” (Lawson, 2020). Deze verwijzing mist een bron en kan daardoor niet gecontroleerd worden.
