Geschreven door: Annemieke Verbeek
Gepubliceerd op: 5 juni 2025
Volg je eigen pad, neem de regie, ken je rechten en opties en maak weloverwogen beslissingen – voor veel zwangeren staan de maanden voor de bevalling in het teken van keuzes maken. Wel of geen prenatale diagnostiek? Echo’s? Vaccinaties? Waar ga ik bevallen, en met wie? Wat zijn de risico’s en hoe zwaar wegen ze voor mij? Welke interventies wil ik niet, of alleen onder bepaalde voorwaarden?
Zelf keuzes maken is direct verbonden met autonomie (de basisbehoefte om zelf te bepalen wat belangrijk voor je is) en het behoud van regie (de vaardigheid om autonomie in de praktijk te brengen door zelf weloverwogen beslissingen te nemen).
Het zijn ook deze twee factoren die beslissend zijn in het ontstaan én voorkomen van traumatische bevallingen (Stramrood 2011 en 2013). Toch is het de vraag of het echt kan, helemaal autonoom beslissingen nemen binnen een kort tijdsbestek en met de vaak grote emotionele kwetsbaarheid die met zwangerschap gepaard gaat; mensen zijn best complexe wezens en gevormd door een unieke mix van nature en nurture. Iemand die veilig gehecht is, emotioneel stabiel en met weinig krassen op de ziel, zal informatie anders verwerken en risico’s anders afwegen dan een door vroeg kindertrauma beschadigde zwangere met een angststoornis en dwingende schoonfamilie.
We werken vol frisse zin aan een heel artikel over autonomie. Beetje geduld nog!
Betekent dit dat het idee van zelf keuzes maken een illusie is? Die vraag onderzoeken we in dit artikel. Tipje van de sluier (ook om het een beetje gezellig en positief te houden): uiteraard wordt ook dit geen zwartwit-verhaal. Mensen zijn met de juiste ondersteuning en eerlijke informatie wel degelijk in staat weloverwogen beslissingen te nemen, ook als de uitkomst ongewis is (zoals bij vrijwel alles rondom zwangerschap en bevallen het geval is). Het is ook de vraag of ‘de beste keuze’ (als die er al is) altijd gelijk staat aan de keuze met de ‘beste uitkomst’ (wat die dan ook is). Omdat onzekerheid inherent is aan keuzes maken, je weet immers nooit hoe het balletje voor jou gaat rollen, gaat het meer over de vraag wat zwangeren nodig hebben om zich gesteund en gedragen te voelen in het besluitvormingsproces.
In dit artikel kijken we onder meer naar:
- beslissingen en hoe we ze maken
- wat is ‘informed choice’ en ‘informed refusal’?
- wat is Samen Beslissen, en hoe werkt dat in de praktijk?
- de B.R.A.I.N.S.-beslistool en alternatieve modellen
- de invloed van trauma op het maken van keuzes
- draagt continuïteit van zorg bij aan het maken van ‘goede’ beslissingen?
- hoe kan je (je cliënt/patiënt helpen) keuzes te maken?
- Afshar, Y. et al., 2019, Birth Plans and Childbirth Education: What Are Provider Attitudes, Beliefs, and Practices?.The Journal of perinatal education,28(1), 10–18. https://doi.org/10.1891/1058-1243.28.1.10
- Baart, A., 2024, Relational Caring and Presence Theory in Health Care and Social Work, pdf van artikel te downloaden via https://www.researchgate.net/publication/387174923_Relational_Caring_and_Presence_Theory_in_Health_Care_and_Social_Work_A_Care-Ethical_Perspective
- Bell, C. H., Muggleton, S., & Davis, D. L. (2022). Birth plans: A systematic, integrative review into their purpose, process, and impact.Midwifery,111, 103388. https://doi.org/10.1016/j.midw.2022.103388
- Choy, A., 1990, The Winners Triangle, https://moscow.sci-hub.se/5168/10826cf2dc079031f977f8eaa5021a24/choy1990.pdf
- Elwyn, E., 2012, Shared Decision Making: A Model for Clinical Practice, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3445676/
- Ghahremani, T. et al,, 2023, Birth plans: definitions, content, effects, and best practices.American journal of obstetrics and gynecology,228(5S), S977–S982. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2022.12.011
- Grant, R. et al/, 2010, Expert opinion vs. patient perception of obstetrical outcomes in laboring women with birth plans. The Journal of reproductive medicine, 55(1-2), 31–35.
- Felitti, V. et al, 1998, Relationship of Childhood Abuse and Household Dysfunction to Many of the Leading Causes of Death in Adults - The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study, https://www.ajpmonline.org/action/showPdf?pii=S0749-3797%2898%2900017-8
- Hill, M., 2023, The Positive Birth Book Hollander, M. et al., 2017, Preventing traumatic childbirth experiences: 2192 women's perceptions and views, https://link.springer.com/article/10.1007/s00737-017-0729-6
- Horsch, A. et al, 2024, Childbirth-related posttraumatic stress disorder: definition, risk factors, pathophysiology, diagnosis, prevention, and treatment, https://www.ajog.org/article/S0002-9378(23)00713-5/fulltext
- Iyengar, S., 2022, the Power of Choice -- and Why It Doesn’t Always Bring Us What We Want, https://knowledge.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2022/03/081810_SheenaIyengar-FullTranscript.pdf
- Jonge, A. de et al, 2020, factsheet Continuïteit van zorgverlener in de geboortezorg, https://www.verloskunde-academie.nl/wp-content/uploads/2020/05/Continuiteit_van_zorgverlener_in_de_geboortezorg_factsheet_20_april_2020.pdf
- Karpman, S., 1968, Fairy Tales and Script Drama Analysis, https://karpmandramatriangle.com/pdf/DramaTriangle.pdf
- Kingma, E., 2011, Harming one to benefit another: The paradox of autonomy and consent in maternity care, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/bioe.12852
- Korteweg, A., Pet, J, Mijn reis naar binnen, 2020, https://vrijegeboorte.nl/boek-over-bevallen/
- Kranenburg, L. et al., 2023, Traumatic Childbirth Experience and Childbirth-Related Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD): A Contemporary Overview, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9957091/
- Levy, J. 1992, An Introduction to Prospect Theory, http://fas-polisci.rutgers.edu/levy/articles/1992%20Prospect%20Theory%20-%20Intro.pdf
- Mann, L. et al, 198, Effectiveness of the GOFER course in decision making for high school students, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bdm.3960010304
- Maté, G. 2003, When the Body Says No: The Cost of Hidden Stress Matlock, D. et al, 2024, Past, Present, and Future of Shared Decision-Making, https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCOUTCOMES.124.010584
- Midwifery, 2023, Finding a way forward for the birth plan and maternal decision making: A discussion paper, https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://birthmap.life/wp-content/uploads/2024/10/Finding-a-Way-Forward.pdf
- Mol, F. et al., 2023, Samen Beslissen in de geboortezorg, Een verkennend onderzoek onder zorgverleners, www.patientenfederatie.nl/downloads/rapporten/1543-kantar-public-samen-beslissen-in-de-geboortezorg/file
- NVOG, 2019, Handreiking en competentieset scholing medisch specialisten ‘de kunst van Samen Beslissen’, https://www.nvog.nl/wp-content/uploads/2022/08/20190919-Handreiking-competentieset-Samen-beslissen.pdf
- Pijl. M. van der et al, 2023, Consent and refusal of procedures during labour and birth: a survey among 11 418 women in the Netherlands, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11287523/
- Poel, P. van de, 2023, Hoogleraar Glyn Elwyn: ‘Samen beslissen maakt je een betere zorgprofessional’, op dutchhealthclub.nl, geraadpleegd op 13 maart 2025, https://www.dutchhealthhub.nl/artikelen/hoogleraar-glyn-elwyn-samen-beslissen-ontlast-zorgstelsel
- Rijnders, M. et al, 2008, Perinatal factors related to negative or positive recall of birth experience in women 3 years postpartum in the Netherlands, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1523-536X.2008.00223.x
- Shareef, N. et al, 2023, The role of birth plans for shared decision-making around birth choices of pregnant women in maternity care: A scoping review, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871519222003547?via%3Dihub
- Stramrood, C. et al, 2011, Posttraumatic stress following childbirth in homelike- and hospital settings, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21557681/
- Stramrood, C. 2013, Posttraumatic stress following pregnancy and childbirth, https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/2394143/00_titlecon.pdf
- Symon, A., 2006, Risk and Choice in Maternity Care: An International Perspective The Decision Lab, Risk as Feelings Theory, geraadpleegd op 23 januari 2025, https://thedecisionlab.com/reference-guide/psychology/risk-as-feelings-theory
- Vos, J. et al, 2021, The Evidence-Based Conceptual Model of Transactional Analysis: A Focused Review of the Research Literature, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03621537.2021.1904364
- Yuill, C. et al., 2020, Women’s experiences of decision-making and informed choice about pregnancy and birth care: a systematic review and meta-synthesis of qualitative research, https://bmcpregnancychildbirth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12884-020-03023-6
- Wargo, E., 2011, The Mechanics of Choice, https://www.psychologicalscience.org/observer/the-mechanics-of-choice
>
> Bevat
- 10 Hoofdstukken
- 9 Paragrafen
