Stap 1: Primen
Aan de onderkant van de baarmoeder zit de baarmoederhals, ook wel de cervix. Het gedeelte dat in de vagina zichtbaar en voelbaar is, wordt de portio genoemd. Vaak worden de termen portio en cervix door elkaar gebruikt, in dit artikel gebruiken we met name ‘cervix’. Tijdens de zwangerschap is de cervix stevig en gesloten. Onder invloed van onder andere hormonen verweekt de cervix in het einde van de zwangerschap.
Voordat een inleiding start, voert de zorgverlener een inwendig onderzoek uit bij de zwangere. Tijdens een inwendig onderzoek wordt gevoeld of de portio al zacht en open is. Zo ja, dan kan gelijk met een volgend onderdeel van de inleiding worden gestart. Als de cervix nog stug en gesloten is, dan wordt gestart met primen (Engels voor ‘voorbereiden’). Deze voorbereiding kan snel gaan, maar ook meerdere dagen duren.
Er wordt zo een onderscheid gemaakt tussen inleiden bij een ‘rijpe’ en een ‘onrijpe’ cervix. De rijpheid van de cervix bepaalt de zorgverlener meestal door de gegevens van het inwendig onderzoek te beoordelen met de Bishop-score.
Wat is de Bishop-score?
De Bishop-score geeft een cijfer over de rijpheid van de cervix aan de hand van een aantal punten:
- Toegankelijkheid: de mate van ontsluiting in centimeters
- Verstrekenheid: het % waarin de baarmoederhals korter is geworden
- Consistentie: hoe de cervix voelt (stug of week)
- Positie: hoe de cervix t.o.v. de baarmoeder staat (naar voren, in het midden of naar achteren)
- Indaling: in hoeverre het hoofdje van de baby gedaald is in het bekken (welke vlak van Hodge is bereikt)
Hoe meer punten op elk onderdeel wordt gescoord, hoe minder handelingen er nodig zijn om de baring te starten. Er wordt gesproken van een onrijpe cervix indien de score 6 of lager is, een score van boven de 6 betekent dat de cervix rijp is.
| Score | 0 | 1 | 2 | 3 |
| Toegankelijkheid (cm) | 0 cm | 1-2 cm | 3-4 cm | >5 cm |
| Verstrekenheid cervix (in %) | 0-30 % | 40-50% | 60-70% | >80% |
| Consistentie van de cervix | Stug | Vrij week | Week | – |
| Positie van de cervix | Achter de bekkenas | In de bekkenas | Voor de bekkenas | – |
| Indaling van het voorliggend deel | Hodge 1 | Hodge 2 | Hodge 3 | Hodge 3-4 |
Tabel 1. De Bishop-score
Manieren om te primen (bij een onrijpe cervix)
Het rijper maken van de cervix kan op verschillende manieren:
- Medicamenteus
- Niet- medicamenteus
Het verschilt per ziekenhuis en per indicatie welk middel gebruikt wordt.
Medicamenteus
Eén manier om te primen is door middel van medicatie. Hierin zit de stof prostaglandine. Prostaglandine is geen hormoon, maar heeft wel een soortgelijke werking. Het wordt bij een spontane baring in de vliezen aangemaakt en zorgt voor het zachter worden van de cervix. Medicamenteuze prostaglandine heeft ook dit doel. Het komt in verschillende vormen:
- Prostaglandine E1 (PGE1, merknaam Misoprostol). Bestaat als een vaginale tablet en een orale tablet of oplossing.
- Prostaglandine E2 (PGE2, merknaam Dinoproston). Bestaat als een vaginale tablet, vaginale gel, een vaginale veter en een pessarium. Kan zowel in de vagina als in de cervix toegediend worden.
Niet-medicamenteus
Primen kan ook zonder medicatie, maar mechanisch. Dan wordt er iets ingebracht in de cervix. Door de druk op de cervix komt er steeds meer ontsluiting. Daarnaast zorgt de druk ervoor dat het lichaam zelf prostaglandinen aanmaakt die de baarmoedermond rijpen. Dit gebeurt veelal met een Foley-katheter, ook wel ‘ballon’ genoemd. De katheter is een dun slangetje met een ballonnetje eraan. Het slangetje wordt door de cervix in de ruimte tussen de wand van de cervix en de vliezen gebracht. De ballon wordt gevuld met steriel fysiologisch zout. Andere opties zijn een katheter zonder ballon om vocht in de ruimte bij de vliezen in te brengen of gelstaafjes (Dilapan) die door het absorberen van vocht in de cervix langzaam groter worden (NVOG, 2020). Als de cervix voldoende geopend is, zal de Foley-katheter er vanzelf uitvallen. Vaak kan de zwangere dit proces thuis afwachten. Bij een deel de vrouwen zal de baring vervolgens vanzelf starten. Zo niet, dan wordt doorgegaan naar de volgende stap.
